HAARETZ 18.12.09
Aluf Benn & Amos Harel

Tο πρόβλημα του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος θα μπορούσε να είχε λυθεί πριν από κάποια χρόνια μ’ ένα σκληρό χτύπημα και με σχετικά ελάχιστο κίνδυνο. Την εποχή εκείνη, το πρόγραμμα εξαρτιόταν μόνο από μία εγκατάσταση: το εργοστάσιο μετατροπής ουρανίου στο Isfahan.

Αν το εργοστάσιο είχε βομβαρδιστεί τότε, το Ιράν θα είχε χάσει μεγάλες ποσότητες πρώτων υλών για τον εμπλουτισμό του ουρανίου με αποτέλεσμα το πυρηνικό του πρόγραμμα να μείνει πίσω για αρκετά χρόνια. Τίποτα όμως δεν συνέβη και οι Ιρανοί συνέχισαν και διασκόρπισαν τις εγκαταστάσεις και τα υλικά τους σε ενισχυμένες αποθήκες που είναι πολύ πιο δύσκολο να χτυπηθούν.

Ο Πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu έχει υποσχεθεί να κάνει τα πάντα προκειμένου να εμποδίσει τους Ιρανούς ν’ αποκτήσουν πυρηνική ικανότητα αλλά, αν αποτύχει, μπορεί ανά πάσα στιγμή να επιρρίψει την ευθύνη στους προκατόχους του, οι οποίοι δίστασαν να επιτεθούν την κατάλληλη στιγμή. Ίσως εκεί ήθελε να καταλήξει ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Uzi Arad όταν κατηγόρησε τις προηγούμενες Κυβερνήσεις ότι άφησαν στο Netanyahu "καμένη γη" εν όψει μιας περαιτέρω αντιπαράθεσης με την Ιρανική απειλή.

Άνθρωποι που μίλησαν με το Netanyahu για το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα μετά τις εκλογές του περασμένου Φεβρουαρίου αλλά πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του, σχημάτισαν την εντύπωση ότι είναι αποφασισμένος να λάβει δραστικά μέτρα κατά του Ιράν και για το λόγο αυτό επέστρεψε στην εξουσία. Περιέγραψε το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα ως μια υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ - ως ένα πιθανό δεύτερο Ολοκαύτωμα του Εβραϊκού λαού.

Εν όψει της διεθνούς απάθειας για τους Ιρανούς τους τελευταίους μήνες, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός πλέκει συχνά το εγκώμιο του Αμερικανού Προέδρου Barack Obama για τις διπλωματικές κινήσεις του με σκοπό την ανατροπή της Ιρανικής απειλής και μιλά για τη σημασία της ενθάρρυνσης των αντιπάλων του καθεστώτος και των ανεξάρτητων δικτυακών τόπων στη χώρα.

Σε κάθε δημόσια αναφορά του στο θέμα, ο Υπουργός Άμυνας Ehud Barak τονίζει ότι "όλες οι επιλογές παραμένουν στο τραπέζι". Από την πλευρά του, ο πρώην Πρωθυπουργός Ehud Olmert βασίστηκε στη συμβουλή του Meir Dagan, αρχηγού της Mossad και επικεφαλής του "φόρουμ για την πολιτική πρόληψη του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος". Οι Olmert και Dagan θεωρούσαν ότι η κατασκευή της Ιρανικής βόμβας θα μπορούσε να καθυστερήσει για λίγα χρόνια με διπλωματικά ή άλλα μέσα χωρίς εμπλοκή στους τεράστιους κινδύνους που ενέχει ένας πόλεμος. Ο Barak, αντιθέτως, επιχείρησε ακόμη και τότε να καλλιεργήσει μια επιλογή που να εμπίπτει στο δικό του τομέα ευθύνης.

Το Μάιο του 2008, όταν ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ George W. Bush επισκέφθηκε το Ισραήλ, ο Barak (Υπουργός Άμυνας την εποχή εκείνη) και ο Olmert συναντήθηκαν μαζί του στην πρωθυπουργική κατοικία στην Ιερουσαλήμ. Κάπνισαν πούρα και μίλησαν για την Ιρανική απειλή. Ο Barak αιφνιδίασε τον Olmert - οι σχέσεις των οποίων ήταν τεταμένες - ζητώντας από το Bush να συζητήσουν στρατιωτικά θέματα. Ο Bush αρνήθηκε. Λίγο καιρό αργότερα, όταν συναντήθηκε με τον Barak στην Ουάσινγκτον, ο Αμερικανός Πρόεδρος είπε στον Υπουργό: "Πραγματικά με είχες τρομάξει" (η πραγματική διατύπωση ήταν λιγότερο διπλωματική).

Όταν όμως ο Netanyahu ανέλαβε την εξουσία, Ισραηλινοί αξιωματούχοι ενημέρωναν τα ξένα μέσα ενημέρωσης και διέρρεαν πληροφορίες για μια επικείμενη επίθεση.

Πάλη για την εξουσία
Σήμερα, ο Barak και ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού του Ισραήλ, Gabi Ashkenazi, πιστεύουν ότι το Ισραήλ πρέπει να είναι σε θέση ν’ αντιμετωπίσει κάθε σενάριο. Η στάση τους εξηγείται εν μέρει από παράγοντες που σχετίζονται μ’ έναν αγώνα για εξουσία και επιρροή. Ο προϋπολογισμός για το Υπουργείο Άμυνας αυξήθηκε σημαντικά εν όψει της Ιρανικής απειλής και, αν αυτά τα χρήματα πρόκειται να επενδυθούν στο Στρατό και όχι κάπου αλλού, ο Στρατός πρέπει να πείσει την πολιτική ηγεσία ότι είναι σε θέση να φέρει εις πέρας την αποστολή του. Εάν αποδειχθεί αδύνατο ν’ αντιμετωπίσει το Ιράν, θα ήταν καλύτερο να επενδυθούν τα χρήματα σε μυστικές επιχειρήσεις.

Πρόκειται για έναν αγώνα μεταξύ οργανισμών (inter-organizational): Από τη στιγμή που το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα περιγράφεται παντού - συμπεριλαμβανομένης της ομιλίας που έδωσε αυτήν την εβδομάδα στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας ο διευθυντής της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Υποστράτηγος Amos Yadlin - ως η Νο 1 απειλή κατά του Ισραήλ, η ταυτότητα του προσώπου που διαμορφώνει τη στρατηγική αντιμετώπισής της είναι ζωτικής σημασίας. Μόλις ο Στρατός παρουσιάσει ένα σχέδιο για την αντιμετώπιση της απειλής, στο παιχνίδι θα μπει και ο Ashkenazi εκτός του Dagan, οι σχέσεις του οποίου με τον Επιτελάρχη έχουν γίνει εχθρικές τον τελευταίο χρόνο.

Είναι καθήκον του Ashkenazi να προετοιμάσει τον Ισραηλινό Στρατό όσο καλύτερα μπορεί για μια ενδεχόμενη επίθεση εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Σε στρατιωτικά φόρουμ, ένα συχνό σχόλιο είναι ότι "η ιστορία δεν θα μας συγχωρήσει" αν η πολιτική ηγεσία ζητήσει από το Στρατό ν’ αντιμετωπίσει την απειλή και αποδειχθεί ότι το Γενικό Επιτελείο δεν ήταν συνεπές στα καθήκοντά του.

Υπήρξαν πάμπολλες περιπτώσεις κατά τις οποίες λήφθηκαν αποφάσεις στρατηγικής σημασίας επειδή το Υπουργείο Άμυνας παρουσίασε πειστικές επιχειρησιακές λύσεις που πυροδότησαν τη φαντασία των πολιτικών αρχηγών. Βασικά παραδείγματα είναι η δολοφονία του τρομοκράτη της Fatah Raed Karmi το 2002, η δολοφονία του γενικού γραμματέα της Hezbollah Abbas Musawi και το σχέδιο δολοφονίας του Ιρακινού Προέδρου Saddam Hussein (Επιχείρηση Bramble Bush) που ανεστάλη κυρίως λόγω του ατυχήματος "Tze'elim 2" (παρεμπιπτόντως, οι δύο τελευταίες περιπτώσεις έλαβαν χώρα το 1992 όταν αρχηγός του Επιτελείου ήταν ο Ehud Barak).

Είναι επίσης δύσκολο ν’ αγνοηθεί ο ρόλος που έπαιξε το "λόμπι" της αεροπορίας που αποτελείται από πρώην και νυν πιλότους. Πολλοί φαίνεται να έχουν μια "νοοτροπία νικητή": Αν υπάρχουν βόμβες, ένα σχέδιο πτήσης και στόχοι, το μόνο που χρειάζεται να γίνει είναι η μετακίνηση των πυρομαχικών από το σημείο Α στο σημείο Β. Ο ενθουσιασμός και η πειστικότητά τους μπορεί να είναι μεταδοτικά.

Οι προετοιμασίες στο Ισραήλ αντανακλούν και στο Ιράν, το οποίο προχώρησε αυτήν την εβδομάδα σε μία δοκιμή πυραύλου μεγάλου βεληνεκούς και υπέγραψε μια αμυντική συμφωνία με τη Συρία. Κάθε λίγες εβδομάδες, κάποιος ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος απειλεί με μια επώδυνη και καταστροφική απάντηση σε περίπτωση Ισραηλινής επίθεσης.

Παρά όμως την αυξανόμενη ένταση σε όλο τον κόσμο, εμπειρογνώμονες σε θέματα ασφάλειας και στρατηγικής θεωρούν μικρή την πιθανότητα μιας Ισραηλινής επίθεσης. Σε συζητήσεις τους επιμένουν ότι το Ισραήλ δεν θα ενεργήσει χωρίς να έχει το πράσινο φως από το Λευκό Οίκο. Μια Ισραηλινή επίθεση κατά του Ιράν θα έθετε σε κίνδυνο βασικά στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ - την επιδιωκόμενη στρατιωτική τους παρουσία στο Ιράκ μέχρι τα τέλη του 2011, την προμήθεια πετρελαίου, τη σταθερότητα των καθεστώτων του Περσικού Κόλπου - και ως εκ τούτου απαιτεί την έγκριση του Obama. Είναι εξαιρετικά απίθανο να μπορέσει ή να θελήσει ο Netanyahu να δράσει μόνος του, αφήνοντας το Ισραήλ εκτεθειμένο στη σκληρή αντίδραση του Ιράν χωρίς την Αμερικανική στρατιωτική και πολιτική προστασία.

Χρονιά αποφάσεων
Ο πρώην επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Υποστράτηγος Giora Eiland εξέφρασε αυτήν την εβδομάδα την άποψη ότι το Ισραήλ θα πρέπει φέτος ν’ αποφασίσει αν θα επιτεθεί ή όχι. "Το ζήτημα της απόφασης για μια επίθεση στις Ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις δεν θα παραμείνει θεωρητικό το 2010 αλλά θα γίνει πρακτικό", δήλωσε ο Eiland στην ίδια διάσκεψη που μίλησε και ο Yadlin. Σύμφωνα με τον Eiland, μια Ισραηλινή επίθεση θα είναι εφικτή μόνο σε περίπτωση κρίσης στις πυρηνικές συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και των μεγάλων δυνάμεων, η οποία θ’ ακολουθηθεί από την ολοκληρωτική  διακοπή των διαπραγματεύσεων και την αποτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών να συγκροτήσουν ένα διεθνή συνασπισμό κατά των Ιρανών.

Ένας άλλος απόστρατος Στρατηγός, ο Καθηγητής Isaac Ben-Israel, ο οποίος ήταν Βουλευτής του Kadima στην προηγούμενη Βουλή και σύμβουλος του Olmert σε θέματα ασφάλειας, επισήμανε στο ίδιο συνέδριο: "Αν δεν υπάρχει άλλη επιλογή, το Ισραήλ μπορεί να παρακωλύσει την Ιρανική πυρηνική διαδικασία".

Το Ιράν θ’ απαντήσει σε μια τέτοια επίθεση με πυραύλους Shihab. Σύμφωνα με τον Ben-Israel, ο οποίος είχε πάρει μέρος στο σχεδιασμό της επίθεσης στον Ιρακινό αντιδραστήρα το 1981, το Ισραήλ εκτιμάται ότι θα πληγεί από περίπου 80 Ιρανικούς πυραύλους – διπλάσιους από αυτούς που είχε εκτοξεύσει ο Saddam Hussein κατά του Τελ Αβίβ, της Χάιφα και της Dimona κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου το 1991. Σύμφωνα με τον Ben-Israel, οι Ιρανοί θα χρησιμοποιήσουν και τη Hezbollah η οποία χρησιμεύει για ν’ αποτρέψει το Ισραήλ από τυχόν επιθέσεις στις πυρηνικές τους εγκαταστάσεις: "Η Hezbollah διαθέτει περισσότερους πυραύλους από αυτούς που διέθετε στο Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου αλλά ο αριθμός των πυραύλων που θα εκτοξευτούν εναντίον του Ισραήλ δεν θα είναι πολύ μεγαλύτερος". (Το 2006, περίπου 4.200 πύραυλοι και ρουκέτες της Hezbollah έπληξαν το Ισραήλ σκοτώνοντας 54 ανθρώπους.)

Ακόμη κι αν ο Obama συμφωνήσει σε μια Ισραηλινή επίθεση, το πραγματικό δίλημμα που θ’ αντιμετωπίσει ο Netanyahu, οι συνάδελφοί του στο φόρουμ των επτά και οι επικεφαλής του Στρατού και των Μυστικών Υπηρεσιών, βρίσκεται στην εκτίμηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων μιας τέτοιας επιχείρησης. Το Ισραήλ θα επιβιώσει μιας Ιρανικής πυραυλικής επίθεσης και ενός καταιγισμού ρουκετών από το Λίβανο. Όμως, μια επίθεση έχει και στρατηγικό κόστος, το οποίο θα επιδεινωθεί αν η επιχείρηση κατά του Ιράν αποτύχει: Το Ισραήλ θα κατηγορηθεί ως ένα μαχητικό και επιθετικό κράτος, η τιμή του πετρελαίου θα εκτοξευτεί στα ύψη, η Αμερική και οι σύμμαχοί της στο Κόλπο θα επηρεαστούν αρνητικά και, το χειρότερο από όλα, το Ιράν θα θεωρηθεί ως θύμα της Ισραηλινής επιθετικότητας και θ’ αποκτήσει διεθνή νομιμοποίηση για την ανανέωση του κατεστραμμένου πυρηνικού του προγράμματος. Το Ισραήλ δεν είναι, εξάλλου σίγουρο για το αν ο Σύριος Πρόεδρος Bashar Assad θα μπει στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν ή θ’ ακολουθήσει τη συνηθισμένη τακτική του και θα μείνει στο περιθώριο.

Μόνο στα χαρτιά
Ένα άλλο κρίσιμο ζήτημα στην παρούσα συζήτηση αφορά στην ανάπτυξη του Ισραηλινού εσωτερικού μετώπου. Μετά από το Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου, η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία συνειδητοποίησαν πόσο εκτεθειμένος είναι ο άμαχος πληθυσμός σε μια μαζική επίθεση με πυραύλους και ρουκέτες. Το καλοκαίρι του 2010 έχει ήδη επιλεγεί από το Στρατό ως η καταληκτική ημερομηνία για την ολοκλήρωση των επιδιορθώσεων σε ουσιώδη προβλήματα. Παρά όμως την τεράστια δημοσιότητα που έχει λάβει το πολυστρωματικό αμυντικό σύστημα κατά των πυραύλων, αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι τα περισσότερα στοιχεία του εξακολουθούν να υπάρχουν μόνο στα χαρτιά. Κάθε πολεμικό σενάριο που προβλέπεται για τα επόμενα χρόνια εκτιμά ότι θα εκτοξευτούν κατά του Ισραήλ πολλοί περισσότεροι πύραυλοι από αυτούς που μπορεί ν’ αναχαιτίσει το αντι-πυραυλικό σύστημα.

Εν όψει όλων αυτών των κινδύνων και ζημιών, τι θα κερδίσει το Ισραήλ από μια επίθεση; Σύμφωνα με τις αισιόδοξες εκτιμήσεις, μια καθυστέρηση τριών έως πέντε χρόνων στην κατασκευή της Ιρανικής βόμβας. Αξίζει αυτό το συγκεκριμένο τίμημα τον κίνδυνο που ενέχει μια τόσο μακρινή και πολύπλοκη εναέρια αποστολή; Έχουν οι Netanyahu και Barak ό,τι χρειάζεται για να πάρουν αυτήν την απόφαση; Δεν είναι σίγουρο. Και οι αμφιβολίες αυτές οδηγούν τους εμπειρογνώμονες στην εκτίμηση ότι το Ισραήλ θα βασανίζεται και θα μιλά για ένα χτύπημα, χωρίς τελικά να κάνει τίποτα. Κατά την άποψή τους, το πιο λογικό είναι ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν θα συνεχίσουν το διάλογο τους, με "ελεγχόμενες" κρίσεις να ξεσπούν από καιρό σε καιρό. Όσο ο Obama φροντίζει ώστε το Ισραήλ να μην αισθάνεται απομονωμένο και εγκαταλελειμμένο εν όψει της Ιρανικής απειλής, ο Netanyahu δεν θα τολμήσει να επιτεθεί.

Κατανοώντας το αυτό, ο Obama απέστειλε πριν από περίπου δύο μήνες στο Ισραήλ 1.500 στρατιώτες για μια άσκηση πυραυλικής άμυνας ενώ συνεχίζει να έχει σε λειτουργία το υπερσύγχρονο προειδοποιητικό ραντάρ που είχε εγκαταστήσει στη Negev ο Bush. Ο Πρόεδρος προτιμά να καθησυχάζει το Ισραήλ για το Ιρανικό πρόβλημα και να αποσπά παραχωρήσεις από το Netanyahu για το Παλαιστινιακό. Το ερώτημα που προφανώς δεν συζητιέται μεταξύ της Ιερουσαλήμ και της Ουάσιγκτον είναι το στάδιο στο οποίο το Ιράν θα συμφωνήσει να σταματήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα κάτω από τη διεθνή πίεση. Θα μιλάμε τότε για Ιρανικούς πυρηνικούς ακροβατισμούς με την Τεχεράνη να βρίσκεται κοντά στην απόκτηση μιας βόμβας ή θα πάρει το Ιράν το ρίσκο να φτάσει ως το τέλος; Ακόμη και τότε θα υπάρξουν πιθανότατα αρκετοί εμπειρογνώμονες στην Κυβέρνηση και σε Αμερικανικά ερευνητικά ιδρύματα που θα συμβουλέψουν το Ισραήλ να πάρει μια βαθιά ανάσα και να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση. Με άλλα λόγια, να μάθει πώς να μην ανησυχεί και ν’ αγαπήσει τη βόμβα.

Παρά τις εκτιμήσεις των εμπειρογνωμόνων - και όπως υπαινίχθη αυτήν την εβδομάδα ο επικεφαλής της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Yadlin - κανένα σενάριο δεν υπόσχεται ότι η επόμενη χρονιά θα είναι ήσυχη και γαλήνια. Οι περισσότεροι πόλεμοι στο παρελθόν ξέσπασαν αιφνιδιαστικά λόγω εσφαλμένης αξιολόγησης του κινδύνου ή φαινομενικά αμετάκλητων πολιτικών δεσμεύσεων. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν.

Ο Καθ. Yehoshafat Harkabi ήταν διευθυντής της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1950. Ορισμένοι αξιωματικοί του σημερινού Γενικού Επιτελείου συνεχίζουν να θεωρούν τα βιβλία του, κυρίως "Τη Μοιραία Ώρα του Ισραήλ" και τον "Πυρηνικό Πόλεμο και την Πυρηνική Ειρήνη" ως σχετικές κατευθυντήριες γραμμές ακόμη και σήμερα. "Το ξεχωριστό με την κατάστασή μας στο Ισραήλ είναι ότι δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας μια μαθησιακή διαδικασία που να βασίζεται στη μέθοδο της δοκιμής και της πλάνης", έγραψε ο Harkabi το 1986, στο τελευταίο κεφάλαιο της "Μοιραίας Ώρας του Ισραήλ". "Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας τις συμφορές μιας λανθασμένης πολιτικής εκτός κι αν είμαστε σε θέση να επιστρέψουμε και να ξαναρχίσουμε από την αρχή. Η μεγάλη αδυναμία μας είναι ότι είναι ιδιαίτερα αμφίβολο αν θα μπορέσουμε να υπαναχωρήσουμε από μια λάθος πορεία ... Πολλές χώρες μπορούν να υιοθετήσουν ανόητες πολιτικές και να υποφέρουν ανάλογα χωρίς όμως να βιώσουν κανένα μεγάλο κακό ενώ εμείς έχουμε μόνο στενά περιθώρια λάθους" [ανεπίσημη μετάφραση]. Ο Harkabi παραθέτει, εξάλλου, ένα σχόλιο του Βρετανού στρατιωτικού ιστορικού Basil Liddell Hart: "Μια σημαντική διαφορά μεταξύ μιας στρατιωτικής επιχείρησης και μιας χειρουργικής επέμβασης είναι ότι ο ασθενής δεν είναι δεμένος κάτω. Αποτελεί όμως κοινότυπο λάθος των στρατηγών να υποθέτουν ότι είναι". 

http://www.haaretz.com/hasen/spages/1135892.html