The Jewish Journal 1.4.10
Του David L. Saffan*

Η σχέση του Ισραήλ με τους Παλαιστινίους καθρεφτίζεται στη σχέση που υπήρχε στις αρχές του 20ου αιώνα μεταξύ της κυβέρνησης της Ελλάδας και της μεγάλης Σεφαρδίτικης Εβραϊκής κοινότητας της Σαλονίκης (σημερινής Θεσσαλονίκης). Μεγαλώνοντας σαν αγόρι, του οποίου τέσσερις παππούδες μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Θεσσαλονίκη μεταξύ των ετών 1913 και 1916, και έχοντας εκεί πολλούς συγγενείς που πήγαν στο Ολοκαύτωμα- άκουγα τακτικά ιστορίες για τις τεταμένες σχέσης μεταξύ των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και των Ελληνικών Αρχών πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Ελλάδα κατέλαβε την πόλη από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1912.

Εκείνη την χρονική περίοδο, οι Εβραίοι μέσα στην πόλη υπερτερούσαν πληθυσμιακά από τους Έλληνες και Τούρκους. Απόγονοι των Εβραίων που εξεδιώχθησαν από την Ισπανία και άλλες χώρες της Μεσογείου κατά τη διάρκεια της Ισπανικής Ιεράς Εξέτασης, η μεσαιωνική ισπανική τους διάλεκτος (τα Λαντίνο), ήταν η γλώσσα που ακουγόταν πιο συχνά στα καφενεία και τις αγορές της πόλης. Παρόλο που η Ελλάδα τους χορήγησε αμέσως υπηκοότητα, οι περισσότεροι Εβραίοι προτίμησαν να παραμείνουν στο τμήμα της πόλης που παρέμενε στην Τουρκία, η οποία τους είχε δώσει καταφύγιο το 1492. Υπήρξε και ένα Λαντίνο γνωμικό που άκουγα συχνά όταν ήμουν παιδί: “Turko no aharva Judió” δηλ. “Ο Τούρκος δεν νικάει Εβραίο”. Οι επιπτώσεις, φυσικά, είναι ότι ήταν νικούσαν άλλους λαούς. Αλλά οι Τούρκοι μεταχειρίζονταν τους Εβραίους καλά, ακόμη και κλείνοντας το πολυάσχολο λιμάνι της Σαλονίκης για το Εβραϊκό Σάββατο.

Οι Ελληνικές αρχές δεν είχαν την ίδια τάση. Η Θεσσαλονίκη υπήρξε Ελληνική πόλη στην αρχαιότητα και στη Βυζαντινή εποχή και κατά την άποψη της Ελληνικής κυβέρνησης θα έπρεπε να γίνει και πάλι Ελληνική. Το γεγονός ότι ήταν μια ισπανόφωνη Εβραϊκή πόλη κατά τους τελευταίους τέσσερις αιώνες ήταν μια ιστορική ανωμαλία. Όταν μια πυρκαγιά το 1917 κατέστρεψε το κέντρο της πόλης, η δημοτική αρχή απαλλοτρίωσε την καμένη ζώνη και απαγόρευσε στους ιδιοκτήτες ακινήτων, οι περισσότεροι από τους οποίους ήσαν Εβραίοι, να τα ανοικοδομήσουν, ενώ ανέπτυξε ένα νέο σχέδιο πόλης. Σε συνδυασμό με τον αργό ρυθμό της ανοικοδόμησης, πολλοί Εβραίοι πείστηκαν ότι η κυβέρνηση ήθελε να μεταναστεύσουν, ώστε να μπορεί να τους αντικαταστήσει με Έλληνες.

Το 1923, μετά από ένα σύντομο πόλεμο ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, οι δύο χώρες συμφώνησαν για την ανταλλαγή πληθυσμών που έστειλε 400.000 μουσουλμάνους στην Τουρκία και ένα εκατομμύριο ομογενείς από την Τουρκία προς την Ελλάδα. Εκατό χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες μετεγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη, καθιστώντας τους Εβραίους μειονότητα για πρώτη φορά από τον 15ο αιώνα. Οι πρόσφυγες, που είχαν υποστεί τρομερά πράγματα στα χέρια των Τούρκων, είχαν την τάση  να βλέπουν τους Εβραίους ως ανταγωνιστές για τη στέγαση και την εργασία. Το 1924 πίεσαν την Ελληνική κυβέρνηση να ψηφίσει ένα νόμο, που επέβαλε την υποχρεωτική ανάπαυση την Κυριακή, αναγκάζοντας τους Εβραίους θρησκευόμενους να χάσουν δύο ημέρες εργασίας την εβδομάδα σε σχέση με μία που έχαναν οι Έλληνες. Στην έκθεσή του προς το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ ο Αμερικανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο, Ieland Morris, έγραψε: «Τα κίνητρα των προσφύγων ήταν πολύ εμφανή. Παρενοχλούσαν το Εβραϊκό στοιχείο με κάθε δυνατό τρόπο, προκειμένου να τους αναγκάσουν να εγκαταλείψουν την Θεσσαλονίκη. "

Στα μέσα της δεκαετίας του '30 οι δημοτικές αρχές άρχισαν να πιέζουν την εβραϊκή κοινότητα να σταματήσει να χρησιμοποιεί το μεγάλο νεκροταφείο της που βρισκόταν εκτός των τειχών της πόλης (με τάφους που χρονολογούνται από το 1492), να εκχωρήσουν ένα μέρος του στο τοπικό πανεπιστήμιο και να δημιουργήσουν ένα νέο πιο μακριά. Το 1931 μια Ελληνική φασιστική ομάδα επιτέθηκε και έκαψε δύο Εβραϊκές γειτονιές, ισχυριζόμενη ότι ήταν καταφύγιο κομουνιστών. Αν και οι περισσότεροι Έλληνες πολιτικοί καταδίκασαν τις επιθέσεις, ο Έλληνας πρωθυπουργός, ο Βενιζέλος, είπε ότι ήταν μια προειδοποίηση στους ξένους ανατροπείς ότι ο Ελληνικός λαός δεν “κοιμόταν." Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1930 οι περισσότεροι Εβραίοι είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι ίδιοι οι Έλληνες είδαν τους εαυτούς τους σαν νόμιμους κατοίκους της πόλης και τους Εβραίους ως μειονότητα, που ευτυχώς μια μέρα θα έφευγε. Τελικά, οι Εβραίοι έφυγαν πραγματικά- με το τρένο για το Άουσβιτς- όπου 50.000 από αυτούς εξοντώθηκαν. Μέχρι το τέλος του πολέμου, η Σαλονίκη ήταν μια απόλυτα ελληνική πόλη και οι Εβραίοι κάτι περισσότερο από μια ανάμνηση.

Οι Εβραίοι έποικοι στη Δυτική Όχθη είναι η Ισραηλινή εκδοχή των Ελλήνων προσφύγων της Θεσσαλονίκης, ασκώντας ατελείωτες πιέσεις προς την Ισραηλινή κυβέρνηση να τους βοηθήσει να πραγματοποιήσουν την ατζέντα τους και να αναγκάσουν τους Παλαιστινίους να εγκαταλείψει την ελπίδα για ένα βιώσιμο μέλλον στην Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη. Το γεγονός ότι η ιστορική Παλαιστίνη είχε γίνει πληθυσμιακά, πολιτιστικά και γλωσσικά Αραβική για 13 αιώνες πριν το 1948 δεν σημαίνει τίποτα γι’ αυτούς. Οι πρώτοι Σιωνιστές, θεώρησαν ως δεδομένο ότι οι Άραβες της Παλαιστίνης προέρχονται αρχικά από την Αραβία. Αλλά η σύγχρονη εξέταση DNA επιβεβαίωσε ότι οι πρόγονοι των περισσότερων Παλαιστινίων κατάγονται από την Παλαιστίνη. Είναι γηγενείς γιοι και κόρες της όσο και οι Εβραίοι. Η ανακοίνωση του Ισραήλ, κατά την επίσκεψη του αντιπροέδρου Μπάιντεν, ότι θα κατασκευάσει 1.600 ακόμη οικισμούς για τους Εβραίους στη παραδοσιακά Αραβική Ανατολική Ιερουσαλήμ ήταν ένα όχι και τόσο λεπτό μήνυμα ότι, παρότι οι ΗΠΑ ή οποιαδήποτε άλλη χώρα θέλει να πιστεύει, αυτή η γη είναι εβραϊκή. Ωστόσο, δεν είναι πολύ αργά για το Ισραήλ να λάβει μια διαφορετική δράση: να σεβαστούν ότι η Παλαιστινιακή ιστορία και η προσήλωση στην πατρίδα τους είναι τόσο βαθιά και ουσιαστική, όσο είναι και αυτή των Ισραηλινών. Όταν γίνει αυτό, το μήνυμα που θα προκύψει είναι ότι αυτή η κοινή μας πατρίδα, και ανεξάρτητα από την τελική λύση σε αυτή τη διένεξη, δεν θα λειτουργήσει, εάν αυτό το γεγονός δεν αναγνωριστεί. Είναι ένα μήνυμα που οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης θα όφειλαν να γνωρίζουν όλα τα χρόνια που πέρασαν.

*Ο David Saffan είναι 60 ετών και συνταξιούχος. Εργάστηκε ως συγγραφέας για 30 έτη. Οι δύο παππούδες του, David Saffan και Yuda Saady, συνέδραμαν στην δημιουργία το Εβραϊκής Σεφαρδίτικης Αδελφότητας της Αμερικής, το 1915.

http://www.jewishjournal.com/articles/print/israels_relationship_with_the_palestinians_greeces_relationship_with_the_se/