The National Interest 4.8.10
Του Αριστοτέλη Τζιαμπίρη *
Παρά τις πρόσφατες οικονομικές προκλήσεις, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να διαδραματίσει έναν εποικοδομητικό ρόλο στη Μέση Ανατολή ενεργώντας ως γέφυρα μεταξύ του Ισραήλ και της Ευρώπης. Τέτοιες προσπάθειες πρέπει να διευκολυνθούν και να υποστηριχθούν ενεργά από την Ουάσιγκτον.
Σήμερα, το κράτος του Ισραήλ απομονώνεται ολοένα και περισσότερο: αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή από ένα εν δυνάμει πυρηνικό Ιράν, οι σχέσεις του με την Τουρκία συνεχώς επιδεινώνονται, ο Λευκός Οίκος δείχνει όλο και πιο επικριτικός απέναντί του ενώ ορκισμένες εχθροί όπως η Hamas και η Hezbollah παραμένουν ισχυρές.
Τέτοιες εξελίξεις θ’ αναγκάσουν αναπόφευκτα το Ισραήλ να ενεργήσει όπως κάθε άτομο ή χώρα που θεωρεί τον εαυτό του απομονωμένο. Θα γίνει νευρικότερο, λιγότερο προβλέψιμο και, τελικά, πιο επικίνδυνο. Χωρίς αμφιβολία, αυτό θα διαβρώσει την περιφερειακή σταθερότητα με ενδεχόμενες δυσμενείς διεθνείς επιπτώσεις.
Ακριβώς σ’ αυτό το σημείο είναι που η Ελλάδα μπορεί να παίξει ένα θετικό ρόλο βελτιώνοντας περαιτέρω τις σχέσεις της με το Ισραήλ. Μια τέτοια βελτίωση δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως ανταγωνιστική προς τις παραδοσιακά άριστες σχέσεις της Αθήνας με τον Αραβικό κόσμο αλλά μάλλον ως συμπληρωματική. Επιπλέον, με κανένα τρόπο δεν θα σημάνει το τέλος της συμπάθειας με την οποία οι Έλληνες αντιμετωπίζουν τους Παλαιστινίους τις τελευταίες δεκαετίες.
Στην πραγματικότητα, η αναζήτηση μιας στρατηγικής προσέγγισης της Ελλάδας και του Ισραήλ έχει νόημα τόσο από ιστορικής όσο και από πολιτιστικής άποψης. Οι Έλληνες και οι Εβραίοι μοιράζονται τον κοινό δεσμό της συνεχούς παρουσίας τους για περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια, κάτι που μπορούν να ισχυριστούν ελάχιστοι μόνο λαοί. Και οι δύο έχουν μακραίωνες, δραματικές και συχνά τραυματικές ιστορίες, με τη διασπορά να διαδραματίζει έναν κεντρικό ρόλο. Μέσα στους αιώνες, και οι δύο συνεισέφεραν σημαντικά στους τομείς των τεχνών και των επιστημών. Μπορεί μάλιστα να υποστηριχθεί ότι ο Δυτικός πολιτισμός βασίζεται ουσιαστικά σε δύο πόλους - τον ορθολογισμό και την πίστη - που συχνά αναφέρονται σχηματικά ως "Αθήνα" και "Ιερουσαλήμ" σύμφωνα με τις πόλεις καταγωγής τους. Όπως εξήγησε ο Winston S. Churchill, "καμία άλλη φυλή δεν άφησε τόσο έντονα το σημάδι της στον κόσμο όσο αυτές οι δύο… Επιβίωσαν παρά τα όσα ο κόσμος έκανε εναντίον τους αλλά και τα όσα έκαναν οι ίδιοι στους εαυτούς τους". Και σήμερα, η Ελληνική μουσική και ο πολιτισμός είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στο Ισραηλινό κοινό που συχνά λαχταρά να κάνει διακοπές στην Ελλάδα.
Μετά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ, οι διμερείς σχέσεις με την Ελλάδα ήταν ως ένα σημείο ταραγμένες και αμφίθυμες. Ωστόσο, τις τελευταίες δύο δεκαετίες άρχισε να διαφαίνεται μια αργή βελτίωση. Για παράδειγμα, το 1990 η Αθήνα αναβάθμισε τις διπλωματικές σχέσεις από τη απλή διπλωματική εκπροσώπηση σε εκπροσώπηση σε επίπεδο πρεσβείας. Το Φεβρουάριο του 2006, πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά επίσημη επίσκεψη του Προέδρου του Ισραήλ στην Ελλάδα. Λέει πολλά, εξάλλου, το γεγονός ότι, το Νοέμβριο του 2009, η Ελλάδα απείχε της ψηφοφορίας των Ηνωμένων Εθνών για την έκθεση Goldstone η οποία ήταν σε μεγάλο βαθμό επικριτική της στρατιωτικής δράσης των Ισραηλινών Δυνάμεων στη Γάζα, μια στάση που στο παρελθόν θα ήταν αδιανόητη για την Αθήνα.
Πιο πρόσφατα (το Μάιο του 2010), πραγματοποιήθηκε κοινή Ελληνο-Ισραηλινή αεροπορική άσκηση με την κωδική ονομασία «Μίνωας 2010» η οποία συντομεύτηκε στον απόηχο του περιστατικού με το στολίσκο της Γάζας. Το περιστατικό πάντως δεν διατάραξε συνολικά τις σχέσεις των δύο χωρών. Τον Ιούλιο του 2010, λίγους μόλις μήνες μετά τα γεγονότα με το στολίσκο, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου ολοκλήρωσε μια επιτυχημένη επίσκεψη στο Ισραήλ κατά την οποία δήλωσε ότι “η ενίσχυση των διμερών σχέσεων αποτελεί τη σταθερή πολιτική μας”. (Παράλληλα, απευθύνθηκε επίσημη πρόσκληση στον Πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu για επίσκεψή του στην Αθήνα.)
Μέσα σ’ αυτό το γενικότερα θετικό πλαίσιο, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για περαιτέρω βελτιώσεις. Στο οικονομικό μέτωπο, το διμερές εμπόριο κινήθηκε πρόσφατα σε αρκετά συγκρατημένα επίπεδα της τάξης των περίπου € 300.000.000 ενώ οι Ελληνικές επενδύσεις στο Ισραήλ ήταν ελάχιστες. Σημαντικά υψηλότερα επίπεδα συνεργασίας μπορούν να λάβουν χώρα στους τομείς της γεωργίας και της βιομηχανίας όπου ήδη εξετάζεται ένα κοινό πρόγραμμα Έρευνας και Ανάπτυξης. Μεγάλα διμερή εγχειρήματα είναι επίσης εφικτά στον τομέα των κατασκευών, στις τηλεπικοινωνίες και τον τουρισμό.
Ταυτόχρονα, θα μπορούσαν να εντατικοποιηθούν οι σχέσεις μεταξύ των ακαδημαϊκών κοινοτήτων των δύο χωρών μέσω κοινών ερευνητικών προγραμμάτων, συνεδρίων και ανταλλαγών φοιτητών και τακτικού προσωπικού. Τα αρμόδια υπουργεία, πανεπιστήμια και think tanks πρέπει να συντονίσουν τις προσπάθειές τους προκειμένου να επιφέρουν αυτό το νέο επίπεδο συνεργασίας και, αναπόφευκτα, κατανόησης.
Θα μπορούσε, εξάλλου, να διερευνηθεί η πιθανότητα περαιτέρω αμοιβαίας επωφελούς στρατιωτικής συνεργασίας σε διάφορους τομείς με επέκταση ακόμη και στη σφαίρα της αμυντικής βιομηχανίας. Και φυσικά το Ισραήλ θα μπορούσε να προσφέρει στην Ελλάδα πολύτιμες συμβουλές σε θέματα όπως η τρομοκρατία.
Τέλος, σ’ ένα κυρίως συμβολικό επίπεδο, η Αθήνα θα μπορούσε να θεσπίσει ένα νομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει σε Ισραηλινούς πολίτες που μπορούν ν’ αποδείξουν ότι κατάγονται από Έλληνες Εβραίους που επέζησαν του Ολοκαυτώματος, να διεκδικήσουν Ελληνική (και συνεπώς Ευρωπαϊκή) υπηκοότητα. (Παρόμοια μέτρα είχαν ληφθεί για τους Έλληνες που κατοικούσαν σε πρώην Σοβιετικές δημοκρατίες.) Μια τέτοια ενέργεια θα έστελνε ένα ηχηρό μήνυμα κοινωνικής ενσωμάτωσης.
Ερχόμενο πιο κοντά στην Ελλάδα, το Ισραήλ θα έρθει αναπόφευκτα και πιο κοντά στην Ευρώπη απαλύνοντας έτσι αισθήματα απομόνωσης, αντισημιτισμού και απομόνωσης. Τ’ αποτελέσματα δεν μπορεί παρά να είναι θετικά και ως εκ τούτου χρίζουν διατλαντικής στήριξης.
* Ο Αριστοτέλης Τζιαμπίρης είναι αναπληρωτής καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά. Το άρθρο απηχεί προσωπικές του απόψεις.
http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=23770