Abravanel, the Blog 3.3.2012
Του Abravanel
Κάθε χρόνο νεαροί ελληνοεβραίοι επισκέπτονται την Πολωνία στα πλαίσια ενός προγράμματος που ονομάζεται “March of the Living” και περιλαμβάνει επισκέψεις στα στρατόπεδα εξόντωσης που δολοφονήθηκαν δεκάδες χιλιάδες Έλληνες. Πρόσφατα ένα φίλος με πληροφόρησε οτι η ελληνική αποστολή περιλαμβάνει και την επίσκεψη στο Βρετανικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο “Ρακοβίτσκι” της Κρακοβίας οπότε αναρωτήθηκα το τι έχει αυτό να κάνει με την Ελλάδα ή το Ολοκαύτωμα. Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι οι τάφοι με το Άστρο του Δαυίδ που βλέπετε στην ανάρτηση, τάφοι εβραίων στρατιωτών που αιχμαλωτίσθηκαν στην Καλαμάτα, την Πύλο και την Κόρινθο.
Η παρούσα ανάρτηση σκοπό έχει να μιλήσει για την δράση του Παλαιστινιακού Συντάγματος στην Ελλάδα, όσο και την μετεξέλιξη του στην Εβραϊκή Ταξιαρχία και την αποστολή του Παλαιστινιακού Τάγματος Βοήθειας. Τόσο το Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο της Μ.Βρετανίας, όσο η Πρεσβεία του Ισραήλ αλλά και διάφορες ανεπίσημες σελίδες στο Διαδίκτυο δε μπόρεσαν να με βοηθήσουν οπότε οφείλω να ομολογήσω οτι το παρόν δεν είναι παρά μια πρώτη επαφή που σκοπό έχει να παρακινήσει άλλους στην καλύτερη μελέτη του θέματος μιας και αποτελεί την απλή σύνθεση της δουλειάς του ισραηλινού καθ.Γιοάβ Γκέλμπερ, του σαλονικιού Ιακώβ Σιμπή και λίγης στοιχειώδους έρευνας σε βρετανικά, ελληνικά και ισραηλινά αρχεία.
Αυτές οι διαμάχες έπαιξαν σημαντικό στις βρετανικές διεργασίες για την δημιουργία ενός Παλαιστινιακού Συντάγματος ώστε να συμβάλλει στην άμυνα της Αυτοκρατορίας που είχε φτάσει στα πρόθυρα της κατάρρευσης στην αρχή του πολέμου – τα αρχικά σχέδια δημιουργίας αφορούσαν ένα περίπου ίσο αριθμό Παλαιστίνιων Εβραίων και Αράβων αλλά σύντομα οι Βρετανοί αναγκάστηκαν να περιορίσουν την εβραϊκή συμμετοχή ώστε να διατηρηθεί μια αναλογία 4 Εβραίων : 1 Άραβα δεδομένης της επιθυμίας των Παλαιστίνιων Εβραίων να συμμετάσχουν και της απροθυμίας των Αράβων. Ήδη εκείνη την εποχή υπηρετούσαν στον Βρετανικό Στρατό περίπου 10.000 Παλαιστίνιοι Εβραίοι και 4.000 Άραβες, ενώ στο τέλος του πολέμου έφτασαν τους 30.000 οι Παλαιστίνιοι Εβραίοι και 6.000 οι Άραβες – η πλέον γνωστή συμμετοχή ενός άγνωστου τότε 26χρονου: του Μοσσέ Νταγιάν ο οποίος έχασε το μάτι του σε μια καταδρομική επιχείρηση υπό την αιγίδα των Βρετανών στον Λίβανο.
Η βρετανική εμμονή βέβαια συνδέεται και με τον δικαιολογημένο φόβο οτι η στρατιωτική εμπειρία που θα αποκτούσαν οι Παλαιστίνιοι Εβραίοι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ενάντια τους. Αυτοί οι φόβοι επιβεβαιώθηκαν κατά την διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας αλλά παραμένουν εξαιρετικά μικρόπνοοι αν κανείς αναλογιστεί οτι την ίδια στιγμή οι ίδιοι οι Βρετανοί υπολόγιζαν τους Παλαιστίνιους Εβραίους ως την τελευταία γραμμή άμυνας της χώρας, (Σχέδιο Μασάντα), αν ο Ρόμελ διαρρήγνυε τις γραμμές στο Ελ Αλαμέϊν.
Το Παλαιστινιακό Σύνταγμα πολέμησε για πρώτη φορά στην Γαλλία, ενώ η επόμενη αποστολή του υπήρξε στην Ελλάδα που αποτελεί και το αντικείμενο αυτού του άρθρου. Αργότερα τον Ιούλιο του 1944 το εβραϊκό μέρος του Παλαιστινιακού Συντάγματος μετεξελίχθηκε στην αμιγώς εβραίκή Εβραϊκή Ταξιαρχία ενώ συνολικά στις διάφορες μορφές του πήραν μέρος σε μάχες στην Γαλλία, την Ελλάδα, την Β.Αφρική και την Ιταλία. Στην βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης το 51ο Τάγμα Καταδρομών ως μέρος των παλαιστινιακών δυνάμεων, αλλά η δράση του περιορίσθηκε στην Αβησσυνία και δεν αποτέλεσε ποτέ επίσημα παλαιστινιακή εβραϊκή μονάδα.
Γενικότερα το ηθικό αυτών των μονάδων ήταν αρκετά χαμηλό λόγω του δευτερεύοντα ρόλου που ήταν αναγκασμένα να παίξουν, όσο και των προβλημάτων με του βρετανούς αξιωματικούς. Μόνη εξαίρεση ήταν η μονάδα 440 Ελλήνων λιμενεργατών που είχαν μεταναστεύσει μετά τα αντισημιτικά πογκρόμ του ’31 από την Θεσσαλονίκη στο Τελ Αβίβ και την Χάιφα και είχαν αναλάβει την λογιστική υποστήριξη στα λιμάνια και αναμενόμενα βρισκόντουσαν σε άριστη κατάσταση πλέον κοντά στους συγγενείς τους στις ελληνικές πόλεις και φίλους.
Στο σύνολο υπολογίζεται οτι περίπου 2400 Παλαιστίνιοι Εβραίοι και 400 Αραβες ήταν ενταγμένοι στις μονάδες της Παλαιστινιακής Ταξιαρχίας πολέμησαν στην Ελλάδα. Σε αυτούς δεν συμπεριλαμβάνεται άγνωστος αριθμός Παλαιστινίων Εβραίων που διατηρούσαν ιδιαίτερη βρετανική υπηκοότητα και υπηρετούσαν σε μάχιμες μονάδες του Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος στην Ελλάδα. Προφανέστατα σε αυτούς δεν συμπεριλαμβάνονται Βρετανοί Εβραίοι όπως ο Μάγιερς που διοργάνωσε την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου, ενώ ελάχιστες είναι οι πληροφορίες για Παλαιστίνιους Εβραίους αλεξιπτωτιστές που έπεσαν στην κατεχόμενη Ελλάδα με σκοπό να βοηθήσουν την Αντίσταση. Η βιβλιογραφία αναφέρει για προγραμματισμό επιπλέον αποστολών παλαιστίνιων ελληνοεβραίων που σκοπό είχαν την σωτηρία του εβραϊκού πληθυσμού αλλά που τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν, ενώ ανέκδοτες μαρτυρίες που αναφέρει ο έλληνας δημοσιογράφος Ζαν Κοέν μιλούν για συμμετοχή ακόμα και του ίδιου του πατέρα του σημερινού Προέδρου του Ισραήλ Σιμόν Πέρες.
Είναι μάλλον απίθανο στην πρώτη φάση τον επιχειρήσεων οι παλαιστινιακές δυνάμεις να συμμετείχαν στην πρώτη γραμμή, αλλά χωρίς την βοήθεια των επισήμων βρετανικών αρχείων είναι αδύνατον να είμαστε σίγουροι – με την βοήθεια μιας ερασιτεχνικής σελίδας εντοπίζονται αρκετοί Εβραίοι στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο του Φαλήρου, της Ρόδου και της Σούδας αλλά προσωπικά γνωρίζω για επιπλέον τάφους που δεν έχουν καταγραφεί. Άλλωστε μόνο και μόνο αυτό του Φαλήρου περιλαμβάνει περίπου 600 άγνωστους στρατιώτες, ενώ άγνωστο αριθμός ελληνοεβραίων μεταναστών τάφηκε ως ελληνικές στρατιωτικές απώλειες – επιπλέον ας μην ξεχνάμε τους περίπου 10 τάφους στην Κρακοβία που είδαμε πριν και που είχαν αιχμαλωτισθεί στην Ελλάδα. Έχοντας υπόψιν αυτά τα δεδομένα μπορούμε να θεωρήσουμε ως μια λογική εκτίμηση οτι περίπου 100/150 Παλαιστίνιοι Εβραίοι πρέπει να έπεσαν κατά την διάρκεια της θητείας τους στην Ελλάδα.
Η κατάσταση φαίνεται να είναι διαφορετική στην Κρήτη όπου οργανώνεται η άμυνα εναντίον των Γερμανών και από όπου φαίνεται το σύνολο των βρετανικών δυνάμεων να συμμετείχαν σε ένοπλες επιχειρήσεις. Στο αρχείο του Μουσείου των Μαχητών των Γκέτο βρίσκεται η φωτογραφία ενός Παλαιστίνιου Εβραίου στα χαρακώματα στην Κρήτη.
Σε αυτά τα νούμερα συμπεριλαμβάνονται και οι αιχμάλωτοι της Κρήτης και άλλων σκόρπιων επιχειρήσεων περισυλλογής διασκορπισμένων Βρετανών – ενδεικτικά αναφέρω την μάχιμη Μονάδα 606 Σκαπανεών που είχε αρχικά αποκλειστεί στην Μήλο μετά την βύθιση του πλοίου τους και την καθυστερημένη εκκένωση τους στην Κρήτη.
Ο πρώτος σταθμός υπήρξε ένα πρόχειρο στρατόπεδο αιχμαλώτων στην Καλαμάτα, ενώ στην συνέχεια μεταφέρθηκαν στην Κόρινθο. Εκεί οι συνθήκες διαβίωσης υπήρξαν εξαιρετικά δύσκολες λόγω της έλλειψης τροφής και των συνεπακόλουθων αρρωστιών αλλά και εντάσεων μεταξύ Βρετανών και Παλαιστινίων. Μέχρι εκείνη την στιγμή οι Γερμανοί δεν είχαν ασχοληθεί με τους Παλαιστινίους Εβραίους αλλά η άφιξη ειδικών ανακριτών δημιούργησε ένα μεγάλο πρόβλημα στο πώς θα μπορούσαν να τους μεταχειρισθούν. Το κυριότερο πρόβλημα ήταν οτι η, μετά τους Έλληνες, μεγαλύτερη ομάδα των Παλαιστινίων αποτελούνταν από Γερμανοεβραίους και Αυστροεβραίους που είχαν δραπετεύσει μετά την άνοδο του ναζισμού. Η αρχική σκέψη να δικασθούν για εσχάτη προδοσία αντιμετώπισε σημαντικά προβλήματα λόγω των ίδιων των γερμανικών νόμων αλλά και της αδιάλλακτης στάσης των Βρετανών που απείλησαν με αντίποινα σε τέτοια περίπτωση. Τελικά επικράτησε η ανάγκη να περιφρουρηθούν οι γερμανοί αιχμάλωτοι στα χέρια των Συμμαχικών δυνάμεων, οπότε οι Παλαιστίνιοι Εβραίοι γερμανικής καταγωγής στάλθηκαν σε στρατόπεδα αιχμαλώτων στην ίδια την Γερμανία αλλά κατάφεραν να επιβιώσουν χωρίς επιπλέον περιπέτειες.
Στην Κόρινθο τελικά στάλθηκαν και οι αιχμάλωτοι Παλαιστίνιοι από το στρατόπεδο αιχμαλώτων των Σφακίων και τον Ιούνιο ξεκίνησε η μεταφορά τους σε στρατόπεδα αιχμαλώτων στην ίδια την Γερμανία – αυτή η μεταφορά ολοκληρώθηκε σχεδόν 6 μήνες μετά λόγω των κατεστραμμένων μεταφορικών μέσων αλλά και την εκκένωση της Ελλάδας από την μάζα των γερμανικών δυνάμεων. Μέχρι τότε η κατάσταση είχε βελτιωθεί χάρη στην άδεια των γερμανών να έρθουν σε επαφή οι αιχμάλωτοι με τους τοπικούς πληθυσμούς προς προμήθεια τροφίμων.
Στην φωτογραφία ο Μεγάλος Μούφτης σε γερμανικό προπαγανδιστικό ρεπορτάζ της εποχής την ώρα που επιθεωρεί την βοσνιακή μονάδα, (πηγή: cwgc.org).
Οι δραπέτες χωρίζονταν σε 3 κατηγορίες: αυτοί που βασίσθηκαν στην Αντίσταση για την φυγάδευση τους στην Τουρκία ή την Παλαιστίνη, όπως ο Δ/νεας Μπεν Γκερσόν. Άλλοι εντάχθηκαν στην Αντίσταση στα πλαίσια της Βρετανικής Αποστολής και μάλιστα ορισμένοι μετά την διαφυγή τους επέστρεψαν σαν τον Γιτζάκ Μεναχέμ. Μια ομάδα, κυρίως ελληνοεβραίων, μπόρεσαν να κρυφθούν μέσα στις πόλεις της Αθήνας και Θεσσαλονίκης χωρίς να μπορούν να διακριθούν. Ειδικά αυτοί οι τελευταίοι βέβαια όταν ξεκίνησε η εξόντωση των Εβραίων της Ελλάδας μοιράσθηκαν την τύχη των υπολοίπων ως έλληνες πολίτες, εκτός και αν μπορούσαν να αποδείξουν την ιδιότητα τους ως Βρετανοί. Μάλιστα υπάρχουν αναφορές για Παλαιστίνιους Εβραίους αιχμαλώτους που βρέθηκαν κοντά στο Άουσβιτς και συνάντησαν συμπολεμιστές τους δραπέτες Παλαιστίνιους ΕλληνοΕβραίους που είχαν συλληφθεί με τον σαλονικιώτικο πληθυσμό και αποσταλεί προς εξόντωση.
Οι κατηγορίες εναντίον του ήταν οτι είχε βοηθήσει στην σύλληψη παλαιστινίων στρατιωτικών που είχαν δραπετεύσει. Ο Αττάς, στρατιώτης που είχε δραπετεύσει και ο ίδιος, ανήκε στην ομάδες των Ελλήνων που είχαν μεταναστεύσει λίγα χρόνια πριν από την Ελλάδα στην βρετανική Παλαιστίνη. Μετά την απόδραση του είχε καταφύγει στην Θεσσαλονίκη και μαζί με άλλους δραπέτες είχαν αναλάβει την διαχείριση δύο οίκων ανοχής με σκοπό να μαζέψουν χρήματα τόσο για ιδιοτελή πλουτισμό, όσο και την χρηματοδότηση της διαφυγής στην Τουρκία. Τελικά ο ανταγωνισμός μεταξύ των δυο “μαγαζιών” οδήγησε στην ανακάλυψη τους από τους Γερμανούς και την επαναπροώθηση τους στα στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου. Μετά τον πόλεμο το σύνολο τους δικάσθηκε για προδοσία αν και από ότι φαίνεται ο Αττάς την γλύτωσε.
Αυτή η ιστορία μεταξύ όμως των άλλων αποκαλύπτει και την λιγότερο ηρωική πλευρά του πολέμου. Παρά την τεράστια βοήθεια της ΕΑΜικής Αντίστασης στην διαφυγή των Βρετανών αιχμαλώτων και Εβραίων διωκόμενων, οφείλουμε να μην κρύβουμε οτι αυτή συχνά απαιτούσε σημαντικά χρηματικά ποσά και τα όρια μεταξύ ηρωισμού και κυνισμού ήταν πολύ κοντά και έβλεπαν πρωταγωνιστές τους ίδιους ακριβώς ανθρώπους.
Μετά την δραπέτευση του ο Ιακώβ Ρόμπαχ καταφεύγει στην Θεσσαλονίκη όπου η τοπική κοινότητα τον στέλνει αρχικά σε μια συναγωγή και στην συνέχεια στη Σχολή της Αλλιάνς στην πλ.Αριστοτέλους. Οι παρατηρήσεις του για τον φόβο των κοινοτικών αξιωματούχων και την επιφύλαξη με την οποία τον δέχθηκαν γίνονται μόνο κατανοητές αν κανείς γνωρίζει οτι ταυτόχρονα οι Γερμανοί προχωρούσαν σε ένα σχέδιο παραπλάνησης και ψυχολογικής αρχικά τρομοκρατίας – τον ίδιο καιρό που έφτανε οι Γερμανοί είχαν μόλις αποκεφαλίσει την ηγεσία της Κοινότητας και προχωρήσεις σε αυθαίρετες συλλήψεις αρνούμενοι όμως τις δημόσιες εκκλήσεις τοπικών χριστιανών παραγόντων για την λήψη ευρειών αντισημιτικών μέτρων παραπλανώντας έτσι την ηγετική ομάδα που είχε απομείνει.
Μέχρι το Σεπτέμβριο του 1943 καταφέρνει να δουλεύει ως Σέρβος σε τεχνικά έργα και να είναι σε άμεση συνεργασία με την Αντίσταση, στην οποία εντάσσεται μέχρι την διαφυγή του στην Αίγυπτο το Φεβρουάριο του 1944. Εκεί εκπαιδεύεται ως αλεξιπτωτιστής ώστε να επιστρέψει ως μέλος της προσπάθειας της Παλαιστινιακής Σιωνιστικής Εγκαστάστασης, (Γισούβ – η ανεπίσημη παλαιστινιακή εβραϊκή κυβέρνηση), να σώσει Ευρωπαίους Εβραίους αν και η εξέλιξη του πολέμου ακυρώνει την αποστολή.
Επίλογος
Στην Ελλάδα κυριαρχεί η ιδέα οτι είμαστε ένα έθνος ανάδελφο, ένα έθνος που αγωνιζόμαστε μόνοι εναντίον όλων. Μάλιστα πιστεύω οτι μέρος του ελληνικού αντισημιτισμού οφείλεται σε αυτή την ελληνική εμμονή και την ψυχολογική προβολή της επί των Εβραίων που έχουν το αμφίβολο προνόμιο να αποτελούν τα κατεξοχήν θύματα στην ευρωπαϊκή ιστορία και αμφισβητούν εμπράγματα αυτή την ελληνική αλήθεια. Και όμως είμαστε μια χώρα που της έχουν δωθεί πολλά περισσότερα από όσα της έχουν αφαιρεθεί και έχει βρει φίλους και σύμμαχους στις περισσότερες από τις δύσκολες στιγμές της ιστορίας της. Μια τέτοια είναι η συμμετοχή χιλιάδων Παλαιστινίων στρατιωτών, κυρίως Εβραίων, που πολέμησαν και πέθαναν στο ελληνικό έδαφος δίπλα στους Ελληνες Χριστιανούς και Ελληνες Εβραίους στρατιώτες που υπεράσπιζαν την πατρίδα τους.
Αυτός ο πόλεμος δεν υπήρξε ούτε ηρωϊκός και ούτε ένδοξος. Οι Παλαιστίνιοι Εβραίοι κρατήθηκαν στα μετόπισθεν από τους Βρετανούς που ενδιαφερόντουσαν περισσότερο για την διατήρηση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας μετά τον πόλεμο και κατάφεραν να πολεμήσουν στα ελληνικά νησιά μόνο όταν η μάχη είχε πλεον χαθεί. Οι Παλαιστίνιοι Αραβες σε ένα σημαντικό ποσοστό αυτομόλησαν και εντάχθηκαν στα τμήματα των Ες Ες, επιβεβαιώνοντας οτι ο Μούφτης της Ιερουσαλήμ δεν ήταν πυροτέχνημα. Οι κυρίως σαλονικιοί λιμενεργάτες Έλληνες Εβραίοι επέστρεψαν να υπερασπιστούν την ίδια πατρίδα που τους είχε εξαναγκάσει στον ξεριζωμό, μόνο για να δουν να τους προδίδει για δεύτερη φορά μετά τον πόλεμο είτε αφαιρώντας την υπηκοότητα τους, είτε επιβεβαιώνοντας τους δοσίλογους στην πόλη τους. Ορισμένοι από αυτούς πρόδωσαν τους ίδιους τους συντρόφους τους στην προσπάθεια τους να δραπετεύσουν, ενώ ταυτόχρονα αποδείκνυαν οτι τα όρια μεταξύ της ανιδιοτέλειας και ιδιοτελή πλουτισμού δεν ήταν τόσο ξεκάθαρα στον γαλαξία της ΕΑΜικής Αντίστασης.
Εβδομήντα χρόνια μετά όμως δεκάδες τάφοι με το Αστρο του Δαυίδ στα στρατιωτικά νεκροταφεία της Κρήτης, της Πελοποννήσου και της Πολωνίας μιλάνε για τουλάχιστον 2400 ανθρώπους που διέσχισαν την Μεσόγειο για να πολεμήσουν σε υπερασπιζόμενοι οι μεν μετανάστες
Ελληνοεβραίοι μια πατρίδα που δεν τους ήθελε και οι Ισραηλινοί μια ξένη πατρίδα χωρίς ποτέ να μπορέσουν να γυρίσουν για γνωρίσουν την δική τους που θα γεννιόταν το 1948.
Και για αυτή τους την θυσία τους θα τους είμαστε για πάντα ευγνώμονες – ζιχρονό λιβραχά/ας είναι η μνήμη τους ευλογητή.