GMF Blog 30.4.2012
Του Sir Michael Leigh*

ΛΕΥΚΩΣΙΑ, Κύπρος - Είναι στα σκαριά μια νέα συμμαχία που θα φέρει κοντά το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα; Οι συνομιλίες που είχε εδώ νωρίτερα αυτόν το μήνα ο Ισραηλινός Υπουργός Εξωτερικών Avigdor Lieberman ακολουθώντας την επίσκεψη του Πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu τον Φεβρουάριο, επιβεβαίωσαν μια σύγκλιση απόψεων αναφορικά με την ασφάλεια, την ενέργεια και αμοιβαία επωφελείς επιχειρηματικές ευκαιρίες. Η Ισραηλινή τεχνολογία θα βοηθήσει την Κύπρο να κατασκευάσει προηγμένες εγκαταστάσεις αφαλάτωσης χρησιμοποιώντας ενέργεια που θα παράγεται από υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου. Η Κύπρος και το Ισραήλ συνεργάζονται με την ίδια Αμερικανική εταιρεία, τη Noble Energy, για να φέρουν στην αγορά το υπεράκτιο αέριο. Αυτό είναι σήμερα ιδιαίτερα επιτακτικό για το Ισραήλ μετά τη διακοπή της παροχής φυσικού αερίου από την Αίγυπτο που αύξησε την πιθανότητα για διακοπές ρεύματος το καλοκαίρι.

Ορισμένοι στρατηγικοί αναλυτές ισχυρίζονται ότι οι νέοι αγωγοί φυσικού αερίου ή τα ηλεκτρικά καλώδια που συνδέουν το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα θα προσφέρουν στην Ευρώπη μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια από τις υπάρχουσες διαδρομές μέσω Ρωσίας ή τον δυσδιάκριτο “νότιο διάδρομο” μέσω της Τουρκίας. Οραματίζονται τη μεταφορά φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας από την ανατολική Μεσόγειο στην Ευρώπη μέσω της Κρήτης και της Πελοποννήσου της Νότιας Ελλάδας.

Παρατηρητές εδώ λένε ότι το Ισραήλ και η Κύπρος μοιράζονται ευρύτερα συμφέροντα ως οι μοναδικές μη-Μουσουλμανικές χώρες στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, το Ισραήλ, η Κύπρος και η Ελλάδα πρέπει να συνεργαστούν για να προλάβουν την εξάπλωση της αστάθειας από τη Βόρεια Αφρική και ν’ αντισταθμίσουν το νέο περιφερειακό σερίφη, την Τουρκία. Και οι τρεις χώρες έχουν τις δικές τους δυσκολίες με την Άγκυρα.

Η Κύπρος και το Ισραήλ απολαμβάνουν στενές σχέσεις με τη Ρωσία κι έχουν σημαντικές Ρωσικές μειονότητες. Τον επόμενο μήνα, δύο Ρωσικές εταιρείες αναμένεται να καταθέσουν προσφορές για τη χορήγηση αδειών εξερεύνησης για υδρογονάνθρακες στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Κύπρου ενώ η Gazprom επιδιώκει μέρος της πίτας από τα Ισραηλινά ευρήματα φυσικού αερίου. Η Ρωσία έχει χορηγήσει στην Κύπρο δάνειο ύψους € 2,5 δις για να τη βοηθήσει ν’ αντιμετωπίσει την κρίση του ευρώ. Με τις επιχειρήσεις της να εμπλέκονται, η Μόσχα δεν θα σταθεί εμπόδιο στη νέα συμμαχία.

Ωστόσο, οι σημερινές πολιτικές συμμαχίες από μόνες τους δεν μπορούν να μας πουν πολλά για τη μακροπρόθεσμη γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου. Η πρόσφατη σύσφιξη των σχέσεων του Ισραήλ με τη Λευκωσία και την Αθήνα αποτελεί απλά ένα μερικό υποκατάστατο της προηγούμενης στενής σχέσης της με την Τουρκία. Η Τουρκία και το Ισραήλ έχουν κοινό συμφέρον για την αποκατάσταση της σταθερότητας στη Συρία προτού η σεκταριστική βία ξεχυθεί στον Λίβανο και την Ιορδανία. Αν οι προσπάθειες της Τουρκίας για συγκράτηση της βίας στη Συρία ευοδωθούν τελικά, το Ισραήλ θα είναι ένας από τους βασικούς ευνοημένους. Οι σχέσεις της Τουρκίας με το Ιράν έχουν επιδεινωθεί σημαντικά από τότε που η Άγκυρα αύξησε τις πιέσεις στο Σύριο σύμμαχό της.

Ο Τουρκικός στρατός μετανιώνει για την απώλεια της Ισραηλινής στρατιωτικής τεχνολογίας ενώ η Ισραηλινή αεροπορία δεν έχει βρει έναν επαρκή αντικατάσταση του Τουρκικού εναέριου χώρου. Ενώ η Τουρκία έχει αυξήσει τη δημοτικότητά της στον Αραβικό κόσμο εξαιτίας της ρήξης της με το Ισραήλ, ορισμένοι αναδυόμενοι Ισλαμιστές ηγέτες στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή βλέπουν με λιγότερη ευμένεια το Τουρκικό κοσμικό μοντέλο. Παρά τις πρόσφατες εντάσεις, διακυβεύονται πάρα πολλά για να βασιστεί η υποτιθέμενη νέα συμμαχία σε μια μόνιμη ρήξη μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας. Το ίδιο το Ισραήλ μπορεί να είναι απρόθυμο να εμπλακεί στις υποβόσκουσες διαφορές της Ελλάδας με την Τουρκία ή την ανεπίλυτη διένεξη της Κύπρου ενώ  δεν συμμερίζεται και την Ορθόδοξη Χριστιανική συνάφεια της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ρωσίας.

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα αβέβαιο πολιτικό και οικονομικό μέλλον. Εν όψει των κοινοβουλευτικών εκλογών της 6ης Μαΐου υπήρξε μια αύξηση της στήριξης στα κόμματα της άκρας αριστεράς και δεξιάς. Δεν είναι καθόλου βέβαιο το κατά πόσον τα δύο κορυφαία κεντρώα κόμματα της χώρας θα καταφέρουν να συγκροτήσουν έναν μεγάλο συνασπισμό μετά τις εκλογές. Μια κυβέρνηση προσανατολισμένη στα εξτρεμιστικά κόμματα μπορεί να είναι λιγότερο διατεθειμένη να επιδιώξει τη νέα συμμαχία της χώρας με το Ισραήλ.

Οι ενεργειακοί δεσμοί μεταξύ της Ανατολικής Μεσογείου και της Ευρώπης παραμένουν μέχρι στιγμής χίμαιρες. Από την Κύπρο ως την Κρήτη είναι πάνω από 500 μίλια πελάγους και οι νέες συνδέσεις θ’ απαιτήσουν σημαντικές επενδύσεις. Προς το παρόν, η Κυπριακή και η Ισραηλινή κυβέρνηση πρέπει ακόμα να καθορίσουν την ποσότητα του φυσικού αερίου που θα είναι διαθέσιμη για εξαγωγή και τα μέσα που θ’ απαιτούνται μετά την κάλυψη της αυξανόμενης εγχώριας ζήτησης. Οι επιχειρήσεις παραγωγής ενέργειας μπορεί να προτιμούν την ευελιξία του υγροποιημένου φυσικού αερίου στους αγωγούς που τους δίνει τη δυνατότητα να πωλούν στον πλειοδότη στην Ευρώπη ή την Ασία.

Το Ισραήλ, η Κύπρος και η Ελλάδα έχουν δίκιο που ενδυναμώνουν τη συνεργασία τους καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να μειώσει την αδυναμία τους σε εσωτερικούς και εξωτερικούς κλονισμούς. Προς το παρόν, η πολιτική, στρατιωτική και ενεργειακή συνεργασία τους πρέπει να γίνεται βήμα-βήμα με στόχο ν’ αποφέρει χειροπιαστά οφέλη και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη. Κοιτώντας προς το μέλλον, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό δεν χρειάζεται να είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος (zero-sum game). Το Ισραήλ και η Τουρκία ενδέχεται κάποια στιγμή να ξεπεράσουν τις διαφορές τους και μπορεί μελλοντικά να υπάρξουν νέες προσπάθειες για την επίλυση του προβλήματος της διχοτόμησης της Κύπρου. Η πόρτα πρέπει να παραμείνει ανοικτή στη συνεργασία με άλλους περιφερειακούς παίκτες, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, όταν το επιτρέψουν οι πολιτικές συνθήκες.

*Ο Sir Michael Leigh είναι ανώτερος σύμβουλος στο German Marshall Fund των Ηνωμένων Πολιτειών και επικεφαλής ενός εγχειρήματος του οργανισμού για την ενέργεια στην ανατολική Μεσόγειο. 

http://blog.gmfus.org/2012/04/exploring-the-cyprus-israel-alliance-in-the-eastern-mediterranean/