The Times of Israel, Πέμπτη 13.11.2025
Neil Bar
Με ιστορία ως ένας από τους πιο σκληρούς Ευρωπαίους επικριτές του εβραϊκού κράτους, η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους στενότερους συμμάχους του παγκοσμίως.
Η Ελλάδα εμφανίστηκε αρκετές φορές στις ειδήσεις στο Ισραήλ τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς Ισραηλινοί που επέβαιναν σε κρουαζιερόπλοιο δεν έγιναν δεκτοί λόγω φιλοπαλαιστινιακών διαδηλωτών, ενώ φιλοπαλαιστινιακές συγκεντρώσεις σε αρκετές ελληνικές πόλεις απασχόλησαν τα πρωτοσέλιδα. Ωστόσο, αυτό κρύβει μια ευρύτερη, θετική τάση των τελευταίων χρόνων.
Ιστορικά, η Ελλάδα υπήρξε μία από τις πιο εχθρικές ευρωπαϊκές χώρες προς το Ισραήλ. Παρότι αναγνώρισε de facto το Ισραήλ το 1949, η Αθήνα ευθυγραμμίστηκε με τα αραβικά κράτη από τη δεκαετία του 1950 έως και τη δεκαετία του 1980, με τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου (1981–89) να στηρίζει ανοιχτά την PLO. Η Ελλάδα ήταν το τελευταίο κράτος του ευρωπαϊκού μπλοκ που σύναψε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, πράγμα που έκανε μόλις το 1990 επί Κωνσταντίνου Μητσοτάκη — πατέρα του σημερινού πρωθυπουργού.
Ακόμη και τότε, οι σχέσεις παρέμεναν ψυχρές, επηρεασμένες από τους δεσμούς της Ελλάδας με εχθρούς του Ισραήλ και από τη στενή σχέση του Ισραήλ με την Τουρκία, τον ελληνικό “εθνικό αντίπαλο”.
Αυτή η ψυχρότητα έληξε απότομα μετά το επεισόδιο της Μαβί Μαρμαρά το 2010, που διέκοψε δραματικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το Ισραήλ αναζήτησε νέους περιφερειακούς εταίρους και η Ελλάδα είδε μια ευκαιρία να ενισχύσει τη θέση της στις ΗΠΑ ενώ παράλληλα αντιστάθμιζε την Τουρκία. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, ο Γιώργος Παπανδρέου επισκέφθηκε το Ισραήλ τον Ιούλιο του 2010 – ο πρώτος Έλληνας πρωθυπουργός** που το έκανε εδώ και δύο δεκαετίες – και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επισκέφθηκε την Ελλάδα ένα μήνα αργότερα, η πρώτη τέτοια επίσκεψη από Ισραηλινό πρωθυπουργό.
Για χρόνια, ωστόσο, η σύμπραξη αυτή στηριζόταν περισσότερο στην κοινή εχθρότητα απέναντι στην Τουρκία του Ερντογάν παρά σε πραγματική φιλία. Η ελληνική πολιτική σκηνή αντανακλούσε αυτή την απόσταση: η ανοιχτά νεοναζιστική Χρυσή Αυγή ανέβηκε στο 3ο μεγαλύτερο κόμμα, ενώ ο κυβερνών συνασπισμός ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν ιδιαίτερα πιο φιλικός. Ούτε η κοινή γνώμη ήταν καλύτερη: το 2020 έρευνα της Anti-Defamation League κατέταξε την Ελλάδα ως την πιο αντισημιτική χώρα της Ευρώπης, με το 69% του πληθυσμού να εκφράζει τέτοιες απόψεις.
Η σχέση άρχισε να αλλάζει με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και το κεντροδεξιό κόμμα Νέα Δημοκρατία. Το σημείο καμπής ήρθε μετά τις θηριωδίες της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες που ύψωσαν την ισραηλινή σημαία σε κυβερνητικά κτίρια. Η σημαία φωταγώγησε το ελληνικό κοινοβούλιο και ο Μητσοτάκης έσπευσε στο Ισραήλ – ο πρώτος ξένος ηγέτης που συναντήθηκε με οικογένειες ομήρων – λέγοντας ότι ήρθε «όχι μόνο ως σύμμαχος, αλλά ως αληθινός φίλος». Σύντομα και ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ακολούθησε, προσκαλώντας οικογένειες ομήρων στο Προεδρικό Μέγαρο.
Η στήριξη αυτή δεν κάμφθηκε. Τον Μάρτιο του 2025, όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον Νετανιάχου και τον Γιοάβ Γκαλάντ, ο Μητσοτάκης πέταξε ξανά στο Ισραήλ, στάθηκε δίπλα στον Νετανιάχου σε κοινή συνέντευξη Τύπου και έστειλε το μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν θα εκτελέσει τα εντάλματα. Αρνήθηκε επίσης να συμμετάσχει στην πρωτοβουλία της Γαλλίας για αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους. Ακολούθησαν και συμβολικές κινήσεις, όπως ο εορτασμός της Ελληνικής Ανεξαρτησίας στο Κιμπούτς Μπεέρι, τόπο μιας από τις χειρότερες σφαγές της 7ης Οκτωβρίου.
Η συμμαχία έχει επίσης ενισχυθεί στρατιωτικά. Παραμονές του 12ήμερου πολέμου Ισραήλ–Ιράν, τα πολιτικά αεροσκάφη του Ισραήλ μεταφέρθηκαν σε ελληνικά αεροδρόμια — μια ένδειξη εμπιστοσύνης που έχει χτιστεί με τα χρόνια.
Όχι χωρίς εντάσεις. Αυτή η μεταμόρφωση αναδιαμόρφωσε την ελληνική πολιτική σκηνή. Κάποτε η άκρα δεξιά διακινούσε ανοιχτά αντισημιτισμό, με κόμματα όπως το ΛΑΟΣ και η Χρυσή Αυγή να ξεσηκώνουν εχθρότητα κατά των Εβραίων και του Ισραήλ. Σήμερα, αυτές οι φωνές έχουν περιθωριοποιηθεί. Πολιτικοί όπως η Αφροδίτη Λατινοπούλου και ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης αυτοπροσδιορίζονται πλέον ως ένθερμοι φιλοϊσραηλινοί, ενώ η ελληνική αριστερά, παραμένοντας εχθρική προς το Ισραήλ, έχει κατακερματιστεί και αποδυναμωθεί.
Αλλά η συμμαχία δεν είναι χωρίς τριβές. Ο πόλεμος στη Γάζα προκάλεσε έντονες διαδηλώσεις από ακροαριστερές ομάδες. Το μνημείο του Ολοκαυτώματος στη Λάρισα βεβηλώθηκε· εβραϊκά νεκροταφεία στον Βόλο και τη Θεσσαλονίκη υπέστησαν επιθέσεις. Τον Ιούλιο, διαδηλωτές εμπόδισαν πλοίο με Ισραηλινούς τουρίστες να δέσει στη Σύρο, κατηγορώντας τους επιβάτες ότι ήταν στρατιώτες. Απειλές βίας ανάγκασαν τις αρχές να παρέμβουν, σοκάροντας την ελληνική κυβέρνηση.
Η αντίδραση της Αθήνας ήταν άμεση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης καταδίκασε το περιστατικό ως «αποτρόπαιο» και δεσμεύτηκε ότι δεν θα επαναληφθεί. Ο υπουργός Υγείας Γεωργιάδης ζήτησε συγγνώμη από το Ισραήλ από το βήμα της Βουλής, χαρακτηρίζοντας τον αποκλεισμό «άμεση προσβολή προς την Ελλάδα». Τα ΜΑΤ στη συνέχεια απέτρεψαν άλλες απόπειρες αποκλεισμού ισραηλινών πλοίων.
Στη Ρόδο, όχι μόνο η αστυνομία συνόδευσε Ισραηλινούς τουρίστες στην αποβίβαση, αλλά ο ίδιος ο δήμαρχος πήγε να τους υποδεχθεί. Τοπικοί επιχειρηματίες διοργάνωσαν ακόμη και αντικινητοποιήσεις δηλώνοντας ότι οι Ισραηλινοί «είναι ευπρόσδεκτοι».
Οι κινήσεις αυτές έδειξαν ότι η στήριξη προς το Ισραήλ ξεπερνά την πολιτική ηγεσία. Ωστόσο, η σχέση δοκιμάζεται από τις πραγματικότητες του πολέμου. Όπως παραδέχθηκε ο Μητσοτάκης, ακόμη και φίλοι πρέπει μερικές φορές να λένε «σκληρές αλήθειες». Η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα βαραίνει την ελληνική κοινή γνώμη και όσο περισσότερο παρατείνεται η σύγκρουση, τόσο πιο δύσκολο θα είναι ακόμη και για στενούς συμμάχους να αποφύγουν την κριτική.
Παρόλα αυτά, η μετατόπιση είναι αδιαμφισβήτητη. Η Ελλάδα, κάποτε ένας από τους πιο σκληρούς επικριτές του Ισραήλ στην Ευρώπη, έχει μετατραπεί σε έναν από τους πιο σταθερούς συμμάχους του διεθνώς. Αυτό που ξεκίνησε ως τακτικός ελιγμός μετά την κατάρρευση των ισραηλινοτουρκικών σχέσεων, έχει εξελιχθεί σε πραγματική φιλία. Και όπως όλες οι συμμαχίες, χρειάζεται διαρκή εξισορρόπηση ανάμεσα σε εσωτερικές και διεθνείς πιέσεις. ֍
*Το άρθρο αυτό αποτελεί μέρος μιας σειράς που εξετάζει τον αντισημιτισμό στο πλαίσιο της δεύτερης επετείου της 7ης Οκτωβρίου, από μελετητές του Elizabeth and Tony Comper Center for the Study of Antisemitism and Racism του Πανεπιστημίου της Χάιφα.
** Σημείωση Ζαν Κοέν. Πρώτος Έλληνας Πρωθυπουργός που επισκέφτηκε το Ισραήλ ήταν ο Κωσταντίνος Μητσοτάκης λίγο μετά που αναγνώρισε το Ισραήλ de Jure το1990.
---------------------------------------
Ο Neil Bar είναι ειδικός στις ριζοσπαστικές ιδεολογίες και τον πολιτικό εξτρεμισμό. Είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Χάιφα και στο Elizabeth & Tony Comper Interdisciplinary Center for the Study of Contemporary Antisemitism and Racism. Είναι επίσης Affiliated Faculty στο Center for Right-Wing Studies του UC Berkeley.