The Algemeiner – Τετάρτη 31.12.2025
του George N. Tzogopoulos*
Η 10η τριμερής σύνοδος κορυφής Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου, που πραγματοποιήθηκε στην Ιερουσαλήμ στις 22 Δεκεμβρίου, ανέδειξε τη συνεχιζόμενη δέσμευση των τριών χωρών για την επέκταση της συνεργασίας τους. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου φιλοξένησε τον Έλληνα ομόλογό του Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, σε μια προσπάθεια αναζωογόνησης του τριμερούς μηχανισμού. Η 9η τριμερής σύνοδος είχε πραγματοποιηθεί στις 4 Σεπτεμβρίου 2023 στη Λευκωσία, και η περιφερειακή τάξη έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό στα δύο χρόνια που μεσολάβησαν. Το Ισραήλ απάντησε στην τρομοκρατική εισβολή της 7ης Οκτωβρίου 2023 εμπλεκόμενο σε πολέμους σε πολλαπλά μέτωπα στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένου ενός πολέμου 12 ημερών με το Ιράν. Παρά τον πολυδιάστατο και σύνθετο χαρακτήρα όλων αυτών των συγκρούσεων, το Ισραήλ κατάφερε να επιδείξει ισχύ και ανθεκτικότητα.
Τanto η Ελλάδα όσο και η Κύπρος συνέχισαν να αποδίδουν μεγάλη αξία στη στρατηγική τους εταιρική σχέση με το Ισραήλ, ακόμη κι όταν το εβραϊκό κράτος καταδικαζόταν και δαιμονοποιούνταν ευρέως. Σε αντίθεση με κράτη-μέλη της ΕΕ που επέλεξαν να καταδικάσουν το Ισραήλ για τον πόλεμο στη Γάζα, η Αθήνα και η Λευκωσία υιοθέτησαν μια ήπια και ισορροπημένη προσέγγιση. Ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης μπόρεσε να δώσει προτεραιότητα σε ό,τι αντιλαμβάνεται ως εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας και να αποκρούσει την κριτική άλλων κομμάτων. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης (ΠΑΣΟΚ), δεν συγκρατήθηκε στην καταδίκη του Ισραήλ στο πλαίσιο του πολέμου στη Γάζα, χρησιμοποιώντας ανακριβώς τους όρους «εθνοκάθαρση» και «γενοκτονία» για να περιγράψει τη συμπεριφορά του Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου, και αρνούμενος ότι οι όροι αυτοί εφαρμόζονται στην επίθεση της Χαμάς κατά του Ισραήλ, καθώς και στα συνεχιζόμενα σχέδιά της εναντίον της χώρας. Στις 16 Οκτωβρίου 2025, ο Ανδρουλάκης αποκάλεσε τον Νετανιάχου «χασάπη» και απαίτησε από τον Μητσοτάκη να ζητήσει συγγνώμη επειδή ευθυγράμμισε τα συμφέροντα της Ελλάδας με εκείνα του Ισραήλ. Αντίστοιχα, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ, Δημήτρης Μάντζος, μίλησε για «γενοκτονία σε ζωντανή μετάδοση» και αναρωτήθηκε «ποια στρατηγική εταιρική σχέση θα μπορούσε να αντέξει τον πόνο αυτής της αιματοχυσίας».
Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι ήταν ο πρώην ηγέτης του ΠΑΣΟΚ, Γιώργος Παπανδρέου, εκείνος που έθεσε τα θεμέλια της ελληνοϊσραηλινής φιλίας, όταν υπηρετούσε ως πρωθυπουργός το 2010.
Κατά τον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν τον Ιούνιο του 2025, η Ελλάδα και η Κύπρος λειτούργησαν ως κόμβοι για Ισραηλινούς πολίτες που δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στη χώρα τους. Αεροσκάφη ισραηλινών αεροπορικών εταιρειών σταθμεύτηκαν σε ελληνικά και κυπριακά αεροδρόμια, ενώ τα αεροσκάφη που εξυπηρετούν τον πρωθυπουργό Νετανιάχου και τον Πρόεδρο Ιτσχάκ Χέρτσογκ αναχώρησαν για την Αθήνα μετά την έναρξη της Επιχείρησης «Rising Lion» στις 13 Ιουνίου. Όταν η σύγκρουση έληξε, οι ελληνικές και κυπριακές αρχές συντόνισαν τις ενέργειές τους με την ισραηλινή κυβέρνηση για την υλοποίηση της Επιχείρησης «Safe Return», ώστε να διευκολυνθεί ο επαναπατρισμός Ισραηλινών πολιτών. Η πρώην βουλευτής της Κνεσέτ, Γκαντίρ Καμάλ-Μριέχ, εξήρε την Ελλάδα και την Κύπρο σε άρθρο γνώμης στην Jerusalem Post, υποστηρίζοντας ότι οι δύο χώρες στάθηκαν στο πλευρό του Ισραήλ —με πράξεις και όχι μόνο με λόγια— σε μια περίοδο σοβαρής κρίσης.
Στον τομέα της άμυνας, η Ελλάδα και η Κύπρος βλέπουν εδώ και χρόνια θετικά την ισραηλινή αγορά. Η Ελλάδα ολοκληρώνει πλέον συμφωνία με το Ισραήλ για την αγορά 36 συστημάτων πολλαπλών εκτοξευτών ρουκετών PULS, αξίας 757,84 εκατ. δολαρίων. Η Ελληνική Βουλή και το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας έχουν εγκρίνει τον προϋπολογισμό της αγοράς, σύμφωνα με δελτίο Τύπου της Elbit, κατασκευάστριας των PULS. Η Κύπρος φέρεται να ανέπτυξε τον περασμένο Σεπτέμβριο το σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας Barak MX της Israel Aerospace Industries και εξετάζει νέες στρατιωτικές συμφωνίες με το Ισραήλ για τον εξοπλισμό της Εθνικής Φρουράς. Πέρα από τις εξοπλιστικές συναλλαγές, Ιερουσαλήμ, Αθήνα και Λευκωσία αναμένεται να διεξαγάγουν κοινές ασκήσεις το 2026. Στο παρελθόν, ελληνοϊσραηλινές ασκήσεις στην περιοχή μεταξύ Ισραήλ και Κρήτης επέτρεψαν σε Ισραηλινούς πιλότους να πραγματοποιήσουν ασκήσεις βομβαρδισμού και να εξασκηθούν στον εναέριο ανεφοδιασμό που απαιτείται για την κάλυψη απόστασης αντίστοιχης με εκείνη που χωρίζει το Ισραήλ από την πυρηνική εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου του Νατάνζ στο Ιράν.
Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος ανησυχούν όλες για τις τουρκικές τακτικές στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο —μια κοινή ανησυχία που διευκολύνει τον διάλογο. Η Ιερουσαλήμ ανησυχεί πρωτίστως για τη στάση της Άγκυρας έναντι της Χαμάς και την παρουσία της στη Συρία, ενώ η Αθήνα και η Λευκωσία επικεντρώνονται περισσότερο στις πολιτικές της Άγκυρας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και στο Κυπριακό. Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος στηρίζουν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος παρακάμπτει την Τουρκία, αν και ο IMEC αναπόφευκτα θα έχει περιορισμούς. Η τουρκική αγορά είναι πολύ μεγάλη για να αγνοηθεί, και ο Διάδρομος εξακολουθεί να στερείται απτών επενδύσεων.
Η ενέργεια φέρνει επίσης τις τρεις χώρες πιο κοντά. Τον περασμένο Νοέμβριο, ο Ισραηλινός υπουργός Ενέργειας και Υποδομών Έλι Κοέν επανέφερε στο προσκήνιο την ιδέα του αγωγού EastMed. Ο Κοέν έκανε τη σχετική δήλωση στο περιθώριο της υπουργικής συνάντησης Ενέργειας «3+1» στην Αθήνα, στην οποία συμμετείχε και ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ. Παρότι το έργο του αγωγού EastMed παραμένει ακριβό και τεχνικά δύσκολο, η προσοχή στρέφεται στη σύνδεση των ισραηλινών κοιτασμάτων φυσικού αερίου με τις εγκαταστάσεις LNG στην Κύπρο. Το Ισραήλ ενδιαφέρεται να πουλήσει το φυσικό του αέριο στην Κύπρο. Η εταιρεία Energean, που πραγματοποιεί γεωτρήσεις σε ισραηλινά ύδατα, έχει προτείνει την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού από τη μονάδα FPSO (Floating Production Storage and Offloading) προς την προγραμματισμένη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της Cyfield στην Κύπρο. Σύμφωνα με το Reuters, το κόστος θα ανέλθει σε περίπου 400 εκατ. δολάρια, ενώ η δυναμικότητα του νέου αγωγού θα είναι 1 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Θεωρητικά, Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος παραμένουν προσηλωμένες στο έργο Great Sea Interconnector, ωστόσο η κυπριακή κυβέρνηση φαίνεται να έχει δεύτερες σκέψεις ως προς τη βιωσιμότητά του. Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν διαφωνήσει ανοιχτά για το ζήτημα αυτό τις τελευταίες εβδομάδες.
Τέλος, Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος αναμένεται να βελτιώσουν τον συντονισμό τους ως προς την πρόσβαση σε προγράμματα του Horizon της ΕΕ και σε άλλες εξωτερικές πηγές χρηματοδότησης. Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε, τον Ιούλιο του 2025, τη μερική αναστολή της ενσωμάτωσης του Ισραήλ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, η Ελλάδα και η Κύπρος ήταν μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ που αντιτάχθηκαν στην ιδέα.
Η τριμερής σύνοδος της Ιερουσαλήμ χαιρέτισε την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κύπρο για το πρώτο εξάμηνο του 2026, ενώ η Ελλάδα θα αναλάβει την Προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Τα επόμενα δύο χρόνια θα πρέπει να αποτελέσουν καλή ευκαιρία για την αναπροσαρμογή των σχέσεων ΕΕ–Ισραήλ υπό την αιγίδα της Κύπρου και της Ελλάδας, καθώς και για την εντατικοποίηση της ευρωπαϊκής μάχης κατά του αντισημιτισμού. ֍
*Ο Δρ. George N. Tzogopoulos είναι συνεργάτης του BESA, διδάσκων στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο της Νίκαιας (CIFE) και στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, καθώς και ανώτερος ερευνητής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής. Μια εκδοχή του άρθρου δημοσιεύθηκε αρχικά από το BESA Center.
Israel, Greece, and Cyprus: In Search of New Synergies | Algemeiner.com