Protagon.gr Παρασκευή 27.8.2026
Κώστας Υφαντής
Το επόμενο διάστημα, η Τουρκία θα εντείνει τις προσπάθειές της να προσεγγίσει ακόμη περισσότερο χώρες όπως η Αίγυπτος σε μια συστηματική απόπειρα να εξουδετερώσει «κεκτημένα» της Αθήνας και του Ισραήλ. Παρά τα επιφαινόμενα, δεν θα αλλάξουν πολλά. Σε όλα τα παραπάνω, η ανεξάρτητη μεταβλητή είναι ο πρόεδρος Τραμπ και τo τεράστιο φιάσκο του πολέμου στο Ιράν
Η Συμφωνία της Μέκκας, ακόμη και αν δεν έχει και μάλλον δεν θα αποκτήσει στο ορατό μέλλον το στρατηγικό και στρατιωτικό περιεχόμενο που θα περίμενε κανείς, είναι σε κάθε περίπτωση ορόσημο για μια νέα εποχή στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Ενδεχομένως και το προοίμιο μιας νέας παγκόσμιας τάξης που δεν θα θεμελιώνεται στην κάποτε αξιόπιστη αμερικανική εγγύηση και αποφασιστικότητα να διαμορφώνει τις εξελίξεις με την ασύγκριτη οικονομική και στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ.
Σε αυτή τη νέα συνθήκη, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ συνεχίζουν να επηρεάζονται από τη σταθερή αναθεωρητική προσπάθεια της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί και εξελιχθεί τα τελευταία 50 χρόνια, έχουν την ίδια στιγμή ενταχθεί οργανικά στο ευρύτερο πλέγμα ανταγωνισμών και γεωπολιτικών συμφερόντων που εκδιπλώνονται και συγκρούονται σε μια περιοχή που ορίζεται σε αδρές γραμμές από τον Ινδο-Ειρηνικό ανατολικά, την Μεσόγειο και την Λιβυκή έρημο δυτικά, την Ουκρανία και τον Καύκασο βόρεια και το Αφρικανικό Κέρας νότια.
Δεν υπάρχει πλέον η παλιά γεωπολιτική γραμμή που χώριζε την Ανατολική Μεσόγειο από τη Μέση Ανατολή, τον Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό. Οι στρατηγικές των παικτών οριοθετούνται πολύ πέρα από τον στενό ορίζοντα της Εγγύς Ανατολής. Η Ελλάδα έχει ενισχύσει το γεωστρατηγικό της οπλοστάσιο με στενές σχέσεις με χώρες όπως τα Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, η Ινδία, το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Γαλλία.
Η Τουρκία εδώ και χρόνια έχει διευρύνει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα στην περιοχή και έχει δημιουργήσει ένα πλέγμα στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην Λιβύη, το Κατάρ, την Σομαλία κ.α. Συμπεριφέρεται σαν να είναι η Συρία ήδη τουρκικό προτεκτοράτο, ενώ πάνω από το 5% της χώρας αυτής βρίσκεται υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή. Ο πρόεδρος Ερντογάν και το AKP βλέπει την Τουρκία ως μια μεγάλη δύναμη με αξιώσεις περιφερειακής ηγεσίας (αν όχι ηγεμονίας) και με σαφείς φιλοδοξίες να προωθήσει μια μεγάλη ισλαμική συσπείρωση που θα «απαλλάξει» την περιοχή από τη δυτική κηδεμονία και βεβαίως θα αλλάξει το χάρτη στην βιβλική Παλαιστίνη. Αυτή η περιφερειακή τάξη θα περιλαμβάνει το Ιράν, αφού η «αναχώρηση» των Δυτικών θα αμβλύνει τις γεωπολιτικές διαφορές με το σουνιτικό Ισλάμ, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα περιλαμβάνει το Ισραήλ. Και πάντως δε θα το περιλαμβάνει ως «Εβραϊκή Πατρίδα».
Στο Ισραήλ, η Τουρκία πλέον δεν αντιμετωπίζεται ως ένας γεωπολιτικός ανταγωνιστής, αλλά ως μια μείζων αναθεωρητική απειλή. Η προσπάθεια της Αγκυρας να ελέγξει τη Συρία είναι για το Ισραήλ κόκκινη γραμμή. Δεν θα πρέπει να ξεχνάει κανείς ότι η Συρία δεν έχει αναγνωρίσει το δικαίωμα του Ισραήλ «να υπάρχει». Από το 1948 μέχρι και σήμερα η σταθερή θέση της Δαμασκού είναι ότι το Ισραήλ πρέπει να εξαφανιστεί από τον χάρτη.
Αυτό που υπάρχει εδώ και 53 χρόνια, δηλαδή από τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, είναι μια de facto συνύπαρξη με τη Συρία να διευκολύνει όλες τις αντιισραηλινές δυνάμεις είτε πρόκειται για το Ιράν, είτε πρόκειται για σιιτικές και σουνιτικές μαζικές και λιγότερο μαζικές τρομοκρατικές οργανώσεις. Μετά την σφαγή της 7ης Οκτωβρίου, η ισραηλινή στρατηγική έχει ενσωματώσει πέρα από την συντριβή των υπαρξιακών απειλών που αντιμετωπίζει από την ίδρυσή του και την στρατηγική της «άρνησης περιοχής». Αυτή η προσέγγιση περιλαμβάνει κατά προτεραιότητα την Συρία και τον Λίβανο.
Για την Ελλάδα, η συνεργασία με το Ισραήλ είναι κρίσιμη για λόγους που έχουν αναλυθεί σε βάθος. Η στρατιωτική και τεχνολογική συνεργασία βοηθά την Ελλάδα να κάνει άλματα σε τομείς για τους οποίους αδιαφόρησε τα αρκετά προηγούμενα χρόνια. Η πρόσβαση σε υψηλή τεχνολογία αλλά και σε τομείς όπως η συλλογή, ανάλυση και αξιολόγηση πληροφοριών είναι πολλαπλασιαστής ισχύος ζωτικής σημασίας στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της ελληνικής αμυντικής ικανότητας και της αναζωογόνησης της αξιοπιστίας της ελληνικής αποτροπής. Βεβαίως η σημασία της συνεργασίας των ελληνικών και εβραϊκών ομάδων πίεσης σε κρίσιμα για την Ελλάδα κέντρα αποφάσεων δεν μπορεί να υποτιμηθεί.
Στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, το Ισραήλ είναι πλέον κρίσιμη μεταβλητή. Η τουρκική «υστερία» με το Ισραήλ από τη μία δυσκολεύει τη διαχείριση των σχέσεων μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας, αλλά από την άλλη αυξάνει το κόστος του τουρκικού «μεγαλοϊδεατισμού» για την τελευταία. Δεν έχει σημασία αν η ελληνοϊσραηλινή στρατηγική συνεργασία δεν έχει αυτομάτως αντιτουρκική διάσταση.
Σημασία έχει πώς εκλαμβάνεται στην Αγκυρα. Όμως, έτσι κι αλλιώς κάθε σχέση της Αθήνας με άλλες χώρες που επηρεάζει τον συσχετισμό ισχύος στην περιοχή εκλαμβάνεται αρνητικά από την Αγκυρα. Σε κάποιο βαθμό, αυτό είναι αναπόφευκτο αλλά δεν μπορεί προσδιορίζει τις στρατηγικές επιλογές της ελληνικής διπλωματίας.
Το επόμενο διάστημα, η Τουρκία θα εντείνει τις προσπάθειές της να προσεγγίσει ακόμη περισσότερο χώρες όπως η Αίγυπτος σε μια συστηματική απόπειρα να εξουδετερώσει «κεκτημένα» της Αθήνας και του Ισραήλ. Παρά τα επιφαινόμενα, δεν θα αλλάξουν πολλά. Ούτε η Αίγυπτος, ούτε άλλες χώρες θα επενδύσουν στρατηγικά σε μια σχέση με την Τουρκία και σε κάθε περίπτωση δεν θα διακινδυνεύσουν την σχέση τους με την Ελλάδα.
Γι’ αυτό και δεν χρειάζεται πανικός κάθε φορά που ο τούρκος πρόεδρος η ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών επισκέπτονται το Κάιρο ή το Ριάντ. Το παιχνίδι στην περιοχή είναι δυναμικό και απαιτεί συνεχή δράση και παρουσία. Παρεμπιπτόντως, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι υπάρχει περίπτωση η Αθήνα να αποσύρει τους Patriot από τη Σαουδική Αραβία τώρα.
Σε όλα τα παραπάνω, η ανεξάρτητη μεταβλητή είναι ο πρόεδρος Τραμπ. Τo τεράστιο φιάσκο του πολέμου στο Ιράν δεν είναι η στρατιωτική επιχείρηση καθαυτή. Είναι μάλλον εύκολο να θεωρηθεί έως και επιτυχημένη με συγκεκριμένα επιχειρησιακά κριτήρια. Στρατηγικά, όμως, είναι απολύτως αποτυχημένη γιατί απλώς δεν υπάρχει… στρατηγική.
Η έλλειψη στρατηγικής αντίληψης στον Λευκό Οίκο είναι πραγματικά σοκαριστική. Μετά από τόσους μήνες, επιστρέψαμε εκεί που είμασταν πριν τον πόλεμο, δηλαδή σε μια απόπειρα οικονομικής ανάσχεσης του Ιράν. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να έχει πάντοτε υπ’ όψιν της η Αθήνα στους σχεδιασμούς της. ֍
Ο Κώστας Υφαντής είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Πάντειο Πανεπιστήμιο. Η υπό προετοιμασία νέα του μονογραφία με τίτλο «The Clash of Revisionisms» αναμένεται να κυκλοφορήσει το 2028.
Ελλάδα-Ισραήλ-Τουρκία: Ενα ταραγμένο τρίγωνο και ο ρόλος των ΗΠΑ | Protagon.gr