Καθημερινή της Κυριακής Κυριακή 1.11.2026
του Σάκη Μουμτζή
Το βιβλίο του Μανόλη Κούμα «Η Ελλάδα και το μεσανατολικό ζήτημα 1945-1981» (εκδ. Παπαδόπουλος, 2026) παρουσιάζει τον τρόπο που προσέγγιζαν οι Έλληνες διπλωμάτες τα γεγονότα στη συγκεκριμένη περίοδο. Με αρχειακή έρευνα αναφέρεται στους προβληματισμούς που αναπτύχθηκαν τόσο στο πολιτικό προσωπικό του υπουργείου Εξωτερικών όσο και στους υπηρεσιακούς παράγοντες. Ενώ ο εμφύλιος πόλεμος μαινόταν στην Ελλάδα, η κυβέρνηση Σοφούλη έπρεπε να αποφασίσει τι στάση θα τηρήσει απέναντι στο πρόβλημα της Παλαιστίνης και στο ψήφισμα 181 του ΟΗΕ με το οποίο ιδρύονταν δύο κράτη, το κράτος του Ισραήλ και ένα αραβικό κράτος.
Με μια σφαιρική ανάλυση ο μόνιμος υφυπουργός Εξωτερικών Παναγιώτης Πιπινέλης εισηγήθηκε στον υπουργό Εξωτερικών Κωνσταντίνο Τσαλδάρη η Ελλάδα να καταψηφίσει το εν λόγω ψήφισμα, καθώς τα συμφέροντα των Πατριαρχείων Αντιοχείας, Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας, όπως και τα συμφέροντα του παροικιακού ελληνισμού, κυρίως της Αιγύπτου, θα κινδύνευαν από την ψήφο ενάντια στη βούληση των αραβικών κρατών.
Επιπροσθέτως, η ελληνική διπλωματία φοβόταν μήπως το Ισραήλ καταστεί δορυφόρος της Σοβιετικής Ένωσης στην περιοχή. Τέλος, σε αυτή την απορριπτική στάση θα συνέβαλλε και ο αντισημιτισμός του Π. Πιπινέλη, όπως κατεγράφη αργότερα σε μια δημόσια ομιλία του στις 18 Φεβρουαρίου 1951. Η Ελλάδα αναγνώρισε de facto το Ισραήλ το 1949 και de jure μετά 41 χρόνια.
Αυτή η συλλογιστική ακολουθεί τη φιλοαραβική πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων μέχρι και το 1954. Τότε, η κυβέρνηση Παπάγου υιοθέτησε τις θέσεις της κυπριακής Εθναρχίας και ανακοίνωσε το Κυπριακό με το αίτημα της Ένωσης. Έτσι, η ψήφος των αραβικών κρατών στις Γενικές Συνελεύσεις του ΟΗΕ ήταν ένα πρόσθετο, ενισχυτικό χαρτί για να συνεχιστεί με συνέπεια η φιλοαραβική εξωτερική πολιτική.
Η κρίση του Σουέζ έθεσε την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή προ του διλήμματος: Με τους συμμάχους Γαλλοβρετανούς ή με τον Νάσερ, τον εκπρόσωπο του αραβικού εθνικισμού και του αντιαποικιακού αγώνα; Δέσμια των υποχρεώσεων που ανέκυψαν από το Κυπριακό και υπό την πίεση της ελληνικής κοινής γνώμης, η κυβέρνηση Καραμανλή συντάχθηκε με τον Νάσερ. Το παράδοξο ποιο ήταν; Οι αντιαποικιακοί αγώνες γίνονταν στο όνομα της ανεξαρτησίας, ενώ ο κυπριακός αγώνας στο όνομα της προσάρτησης στη μητέρα Ελλάδα.
Τελικά ούτε η Ένωση επετεύχθη ούτε η ελληνική παροικία της Αιγύπτου διεσώθη. Ο Νάσερ, στις αρχές του 1957, δημοσίευσε νόμους με τους οποίους το αιγυπτιακό Δημόσιο θα ήλεγχε τις τράπεζες, τις ασφάλειες και τις εμπορικές αντιπροσωπείες. Ήταν οι νόμοι για την αιγυπτιοποίηση της οικονομίας. Η επίσκεψη του Καραμανλή στην Αίγυπτο (17-21/8/1957) δεν επέφερε καμία αλλαγή στη στάση του Νάσερ.֍
Innews