(11 Νοεμβρίου 1943)

 ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ
Εκθεση Νο. 1746 (R – 1616) 11 Νοεμβρίου 1943

ΘΕΜΑ: Πληροφορίες σχετικά με τους Εβραίους στην Ελλάδα.

ΚΥΡΙΕ:

Εχω την τιμή να σας μεταφέρω πληροφορίες σχετικά με την τύχη των Εβραίων που απελάθηκαν από την Θεσσαλονίκη και την κατάσταση των Εβραίων στις πρώην υπο – Ιταλική κατοχή περιοχές, ιδιαίτερα στην Αθήνα, από τότε που οι Γερμανοί τους υποχρέωσαν να παρουσιαστούν. Οι πληροφορίες δόθηκαν από τον τοπικό εκπρόσωπο μίας Εβραϊκής οργάνωσης.



Ι. Ο εκπρόσωπος της Εβραϊκής οργάνωσης έκανε την ακόλουθη δήλωση σε μία συνέντευξη:

Από τους 50 000 Εβραίους που απελάθηκαν από την Θεσσαλονίκη, μόνο 10 000 έφτασαν ζωντανοί στην Πολωνία. Ο Αρχιραββίνος της Θεσσαλονίκης ήταν μεταξύ των νεκρών. 3000 Εβραίοι είχαν προηγουμένως διαφύγει από την Θεσσαλονίκη πηγαίνοντας στα υπο Ιταλική κατοχή μέρη της Ελλάδας, κυριώς στην Αθήνα, απ’ όπου μετά πολλοί πήγαν σε άλλα μέρη. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης οι οποίοι επιστρατεύτηκαν στην Ελλάδα για καταναγκαστικά έργα, από τον Ιούλιο του 1942 μέχρι την περίοδο των μαζικών απελάσεων την Ανοιξη του 1943, βρίσκονται ακόμα στην Ελλάδα. Εφόσον αυτά τα τάγματα εργασίας μετακινούνται από μέρος σε μέρος για το κτίσιμο δρόμων και οχυρώσεων, είναι δύσκολη η επικοινωνία μαζί τους. Επομένως δεν υπάρχουν εξακριβωμένες πληροφορίες για το πόσοι είναι οι επιζώντες και ποιά είναι η μεταχείρισή τους. Υπάρχουν πληροφορίες ότι τους δίνουν μία αραιή σούπα τρείς φορές την ημέρα και ένα κιλό ψωμί κάθε εβδομάδα και ότι σκοτώνονται εκείνοι που είναι πλέον πολύ αδύναμοι να δουλέψουν. Παρά ταύτα, η μεταχείριση εκείνων στα τάγματα εργασίας θεωρείται καλύτερη από εκείνη των ατομών που εστάλησαν στην Πολωνία, και αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι εξυπηρετούν ένα χρήσιμο σκοπό.

Από τους 3500 Εβραίους της Αθήνας, πιθανότατα λιγότεροι από 600 παραμένουν εκεί. Οι άλλοι διέφυγαν από την πόλη μέσα σε 15 ημέρες από τότε που δόθηκε η Γερμανική διαταγή να παρουσιαστούν.



ΙΙ. Η Γερμανική διαταγή που αναφέρεται παραπάνω και που αναφέρεται στην Αλληλογραφία Νο. 1601 (R – 1483) της 22 Οκτωβρίου 1943, παρουσιάζεται εδώ γιά να διευκολυνθούν οι αναφορές σε αυτήν.



Κανονισμός



1) Ολοι οι Εβραίοι που υπόκεινται σε αυτήν την διαταγή πρέπει αμέσως να πάνε στην μόνιμη κατοικία τους, όπου ζούσαν την 1 Ιουνίου 1943.

2) Απαγορεύεται στους Εβραίους να φύγουν από την μόνιμη κατοικία τους ή να αλλάξουν χώρο διαμονής.

3) Οι Εβραίοι στην Αθήνα και στον περίγυρο της πρέπει να παρουσιαστούν στο Εβραϊκο Θρησκευτικό Κέντρο στην Αθήνα για εγγραφή σε μητρώα. Εκείνοι που ζούν εκτός Αθηνών θα παρουσιαστούν στους Ελληνες Δημάρχους ή τους αξιωματούχους της Κοινότητας.

4) Οι Εβραίοι που δεν υπακοόυν σε αυτές τις διαταγές θα πυροβοληθούν. Οι μη Εβραίοι που κρύβουν Εβραίους, τους παρέχουν στέγη ή τους βοηθούν να διαφύγουν θα σταλούν σε στρατόπεδα εργασίας ή θα λάβουν μία πιο αυστηρή ποινή.

5) Οι Εβραίοι με ξένη υπηκόοτητα πρέπει να παρουσιαστούν στο Εβραϊκό Θρησκευτικό Κέντρο στην Αθήνα στις 18 Οκτωβρίου 1943 στις 8:00 π.μ. και να προσκομίσουν αντίγραφα των αποδεικτικών στοιχείων για την ξένη υπηκόοτητα τους. Εκτός Αθηνών, να παρουσιαστούν στις προναναφερθείσες Ελληνικές Αρχές.

6) Από εδώ και στο εξής το Εβραϊκό Θρησκευτικό Κέντρο καθορίζεται ως ο μόνος εκπρόσωπος όλων των Εβραικών συμφερώντων στην Ελλάδα. Πρέπει αμέσως να συστήσει μία επιτροπή ηγετών και να αναλάβει τα καθήκοντά της. Περισσότερες οδηγίες θα δοθούν αργότερα.

7) Μετά την εγγραφή κάθε άρρην Εβραίος, ηλικίας 14 ετών και άνω, πρέπει να παρουσιάζεται στον προναναφερθέντα χώρο μέρα παρά μέρα.



8) Απαγορεύεται στους Εβραίους να κυκλοφορούν στους δρόμους ή σε ανοικτούς χώρους μεταξύ των ωρών 5 μμ και 7 πμ.



9) Θα δοθεί διαταγή στην Ελληνική Αστυνομία να ελέγξει αυστηρά την εφαρμογή της προναφερθείσας διαταγής, και να συλλάβει αμέσως τους Εβραίους η άλλα άτομα που εμποδίζουν την εφαρμογή της.



10) Εβραίοι θεωρούνται όλοι εκείνοι που έχουν τουλάχιστον τρείς παππούδες της Εβραϊκής φυλής, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.



Αθήνα, 3 Οκτωβρίου 1943.



Η Ανώτερη SS και Αστυνομία

Διοικητής της Ελλάδας

Stroop

Διοικητής της Ταξιαρχίας των SS και

Υποστράτηγος της Αστυνομίας



ΙΙΙ. Ακολουθεί μετάφραση της γραπτής αναφοράς που υπέβαλε ο εκπρόσωπος της Εβραϊκής οργάνωσης:



«Μετά την ανακοίνωση των Γερμανών (που υποχρέωνε τους Εβραίους να παρουσιαστούν), όλοι οι Εβραίοι που είχαν προμηθευθεί με ταυτότητες με Ορθόδοξα ονόματα είχαν εγγύηση για καταφύγιο με Ορθόξους φίλους. Πρέπει να ομολογήσει κανείς ότι οι Αθηναίοι έχουν επιδείξει μία πιό ανθρώπινη στάση από τους ανθρώπους στην Θεσσαλονίκη και γι’ αυτό τον λόγο μπορούμε να ελπίζουμε ότι μπορεί να διασωθεί ένα μεγάλο μέρος των Εβραίων ώστε να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών. Υπήρχαν όμως περιπτώσεις όπου προκειμένου να βρούν ασφαλές καταφύγιο, χρειάστηκε να πληρώσουν 1 500 000 ως και 2 000 000 δραχμές μηνιαίως ή να δώσουν προκαταβολή των 50 η ακόμα και 100 χρυσών λιρών στο άτομο που τους παρείχε στέγη ως αποζημίωση σε περίπτωση που οι Γερμανοί τον έστελναν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.



Η οργάνωση του ΕΑΜ έχει στρατολογήσει μεγάλο αριθμό των ανθρώπων μας (Εβραίους) που γνωρίζουν Αγγλικά και τους έχει στείλει στο αρχηγείο της. Οι άλλοι, κυρίως νέοι άνδρες, έχουν διαφύγει στα βουνά για να ενωθούν με τους αντάρτες ή για να ζήσουν σε περιοχές γνωστές σαν «Ελεύθερη Ελλάδα.» Η πλεοψηφία έχει πάει στην περιοχή του Καρπενησίου και άλλοι στην Εύβοια για να διαφύγουν με βάρκες. Το ΕΑΜ που έχει οργανώσει αρκετές ομάδες, ζήτησε απ’ όλους που βρίσκονται σε καλή κατάσταση να εγγυηθούν την υποστήριξη για δύο στερημμένους Εβραίους. Η οργάνωση έχει διανείμει φυλλάδια στους Αθηναίους με τα οποία τους ζητά να δώσουν βοήθεια. Αυτό είναι ένα παράδειγμα της θετικής στάσης των Ελλήνων. Στον χώρο της επιβίβασής μας σε πλοία στην Εύβοια, οι αντάρτες επέτρεψαν μόνο στους Εβραίους να φύγουν και μόνο εφόσον είχαν ορκιστεί ότι ήταν Εβραίοι επετράπη στους πρόσφυγες να συνεχίσουν το ταξίδι τους.



Λέγεται ότι κατά την περιόδο των πέντε ημερών που προσδιορίζεται στην Γερμανική διαταγή μόνο πενήντα ή εξήντα άτομα, κυρίως αυτοί που δεν βρήκαν καταφύγιο, παρουσιάστηκαν. Με αυτό το δεδομένο, οι Γερμανοί έδωσαν παράταση για την εγγραφή μεχρι τις 17 Οκτωβρίου, αλλά μερικοί, οι οποίοι παρουσιάστηκαν στις 18 Οκτωβρίου δεν τιμωρήθηκαν. Οι Γερμανοί έδωσαν στον καθένα που παρουσιάστηκε μία λευκή κάρτα χωρίς φωτογραφία πάνω στην οποία ήταν γραμμένα το όνομα, η διεύθυνση και το επάγγελμά του, μαζί με έναν κατάλογο ημερομηνιών που υπεδείκνυαν ότι ο κάτοχός της πρέπει να παρουσιάζεται μέρα παρά μέρα.



Σε περιπτώσεις αναπηρίας γινόταν εξαίρεση και τους έλεγαν να παρουσιάζονται κάθε τέσσερις μέρες. Εκείνοι που ήταν παντρεμμένοι με Ελληνες έπαιρναν μία καφέ κάρτα. Εφόσον οι Αθηναίοι έχουν επιδείξει μία εχθρική στάση προς τα αντι – Εβραϊκά μέτρα, πιστεύεται ότι οι Γερμανοί θα είναι λιγότερο αυστηροί στην αρχή ώστε να αποκαλυφθούν εκείνοι που κρύβονται. Μέχρι τις 20 Οκτωβρίου δεν είχαν λεηλατήσει κάνενα εβραϊκό κατάστημα με την εξαίρεση του Αλχαντέφ (μέτρα πάρθηκαν εναντίον του μόλις παρέδωσαν οι Ιταλοί τον έλεγχο) και του Ελιέζερ Σολομών και μίας αποθήκης στην Οδό Κυψέλης 60. Αφαιρέθηκαν τα έπιπλα από αρκετές ιδιωτικές οικίες, πχ., του Σολομών Καμχή, του Ιωσήφ Ντανόν, του Μπεζονάνε, του Ασσέο. Οι εβραϊκές κατοικίες στις οποίες διαμένουν Ελληνες φίλοι, που δηλώνουν ότι αγοράσαν τα ακίνητα, δεν έχουν πειραχθεί. Οι Εβραίοι που είναι κρυμμένοι θα υποστούν τις συνέπειες μόνο εαν τους καταδώσουν επειδή οι Γερμανοί προσφέρουν αμοιβή, καθώς μία τέτοια αμοιβή αποτελεί μεγάλοι πειρασμό για ανθρώπους που υποφέρουν από την πείνα.



Ο Ελληνας Αρχιεπίσκοπος έχει διατάξει τους ιερείς να κάνουν έκκληση μέσα στις εκκλησίες τους να δοθεί βοήθεια στους Εβραίους. Επίσης παρενέβη και προς τις Γερμανικές Αρχές ώστε να γίνει εξαίρεση για τα παιδία κάτω των 14 ετών και για εκείνους που είναι παντρεμένοι με άτομα της Ορθόδοξης πίστης, και φαίνεται να το επέτυχε. Παρά ταύτα, η δική μου γνώμη είναι ότι η μόνη ελπίδα για τους Εβραίους είναι η διαφυγή γιατί μακρυπρόθεσμα είναι πιθανόν ότι ο φόβος των αντιποίνων θα επιρρεάσει τους Ελληνες φίλους μας και θα αλλάξουν την στάση τους. Με δεδομένο αυτόν τον στόχο, κρίνεται αναγκαία η συζήτηση με αρκετά από τα φιλικά προσκείμενα άτομα. Αναφέρω τον δικηγόρο Ανδρέα Ασπεαλο –πουλο (το επώνυμο είναι δυσανάγνωστο στο πρωτότυπο) που είναι καλός φίλος με τον Πέπο Μπενουσίλιο και τον Μπόχερ Γεσουρούμ.



Η επιτροπή που συγκροτήθηκε από τους Γερμανούς να εκπροσωπήσει την Κοινότητα αποτελείται από τον Σακκή και τον Χατζόπουλο και ένα άλλο άτομο το όνομα του οποίου δεν έχει αναφερθεί.



Οπως γνωρίζετε, ο Ραββίνος Μπαρζιλάϊ διέφυγε στα βουνά μόλις του ζητήθηκε ένας κατάλογος με τους 25 πιο επιφανείς Εβραίους. Εκαψε όλα τα μητρώα του.



Εμαθα ότι δόθηκε στον Αθανάτη το πρώτο φορτίο των 100 στερλίνων αλλά όχι το δεύτερο. Προτείνω τα μελλοντικά φορτία με χρήματα για έξοδα να μεταφέρονται δια της χερσαίας οδού μέσω αξιόπιστων Ελλήνων φίλων, που θα έρχονται σε επαφή με τους δικούς μας οι οποίοι είναι πολίτες ουδέτερων χωρών. Παρόλο που αυτοί οι Εβραίοι έχουν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων φοβούνται να πάρουν πρωτοβουλίες.

Με εκτίμηση


Burton Y. Berry
Αμερικανός Γενικός Πρόξενος


Πηγή: “Documents: The Jews in Greece, 1941 – 1944: Eyewitness Accounts,” by Alexandros Kitroeff, Journal of the Hellenic Diaspora, Vol. XII, No. # 3, (Fall 1985)