CNN 19.1.2012
Του Mark Tutton
· ΚΥΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Η Πόλη Livingstone στη Ζάμπια ήταν κάποτε το επίκεντρο της Εβραϊκής κοινότητας της χώρας
· Οι Ευρωπαίοι Εβραίοι άρχισαν να φθάνουν εκεί στα τέλη του 19ου αιώνα
· Ο Simon Zukas έφτασε εκεί ως παιδί το 1938. Έγινε Υπουργός της κυβέρνησης της ανεξάρτητης Ζάμπια
· Ο Εβραϊκός πληθυσμός της Ζάμπια αριθμούσε κάποτε 1.000 άτομα ενώ τώρα δεν ξεπερνά τα 50
(CNN) -- Η πόλη Livingstone στη Ζάμπια απέχει μόλις 10 χιλιόμετρα από τους θεαματικούς Καταρράκτες της Victoria. Η εγγύτητά της στους καταρράκτες την καθιστά έναν τουριστικό προορισμό αλλά μπορεί να υπερηφανεύεται και για ένα σχεδόν ξεχασμένο παρελθόν ως πατρίδας ενός από τους παλαιότερους Εβραϊκούς οικισμούς στην Αφρική.
Οι Ευρωπαίοι Εβραίοι έφτασαν για πρώτη φορά στη Ζάμπια στα τέλη του 19ου αιώνα όταν ονομαζόταν ακόμα Βόρεια Ροδεσία. Πολλοί εγκαταστάθηκαν στην πρωτεύουσα Livingstone. Οι νεοαφιχθέντες ήταν αρχικά πρωτοπόροι που αναζητούσαν καλύτερες οικονομικές ευκαιρίες ενώ, αργότερα, ήταν πρόσφυγες που προσπαθούσαν να διαφύγουν των Ναζιστικών διώξεων.
Παρόλο που ο Εβραϊκός πληθυσμός της Ζάμπια ήταν πάντα μικρός - περίπου 1.000 άτομα στο απόγειό του - τα μέλη του περιελάμβαναν σημαντικές προσωπικότητες της οικονομικής και πολιτικής ζωής της χώρας. Μεταξύ των σημαντικότερων φυσιογνωμιών συγκαταλέγεται ο Simon Zukas ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον αγώνα της Ζάμπια για ανεξαρτησία από τη Βρετανία στη δεκαετία του 1950 και έφτασε να γίνει Υπουργός της κυβέρνησής της μόλις την απέκτησε.
Ο πατέρας του Zukas μετανάστευσε από τη Λιθουανία στη Νότια Αφρική το 1936 σε αναζήτηση εργασίας ενώ στην Ευρώπη έπεφτε η σκιά του Ναζισμού. Εγκαταστάθηκε στη Βόρεια Ροδεσία και άνοιξε ένα κατάστημα στην πόλη Ndola. Η οικογένειά του τον ακολούθησε το 1938.
Ο Simon Zukas έφτασε ως ένα 13χρονο αγόρι που μιλούσε μόνο λίγα Αγγλικά και αγωνιζόταν να προσαρμοστεί σε μια χώρα όπου οι μαύροι αντιμετωπίζονταν ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας υπό Βρετανική αποικιοκρατική κυριαρχία.
"Ήξερα κάτι για τον κόσμο επειδή συμμετείχα στο Σιωνιστικό κίνημα στη Λιθουανία", θυμάται.
"Έφτασα γεμάτος συμπάθεια για τους καταπιεσμένους που ήταν οι μαύροι. Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν η προσαρμογή στη συνήθη αντιμετώπισή τους. Υπήρχε μεγάλο χάσμα μεταξύ της μεταχείρισης των λευκών και αυτής των μαύρων".
Θυμάται ότι χρειαζόταν να γράφει άδειες κάθε βράδυ ώστε να μπορεί ο μαύρος μάγειρας της οικογένειας να επιστρέφει στο σπίτι του εξαιτίας της απαγόρευσης της κυκλοφορίας.
Σύμφωνα με τον Zukas, υπήρχε κάποιος αντισημιτισμός εκ μέρους των Βρετανών αξιωματούχων που θα μπορούσε να δυσκολέψει τους Εβραίους στην εξασφάλιση εμπορικών αδειών αλλά γενικά οι Εβραίοι ήταν καλοδεχούμενοι. Οι νεοαφιχθέντες σχημάτισαν μια μικρή κοινότητα μαζί με τις Εβραϊκές οικογένειες που είχαν ήδη μεταναστεύσει στη Βόρεια Ροδεσία τα προηγούμενα χρόνια.
Ο Hugh MacMillan είναι ιστορικός στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και συγγραφέας του βιβλίου "Σιών στην Αφρική: Οι Εβραίοι της Ζάμπια". Λέει για τους πρώτους Εβραίους εποίκους: "Οι Εβραίοι που έφτασαν στη Βόρεια Ροδεσία ήταν τόσο οικονομικοί μετανάστες και πρόσφυγες που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από θρησκευτικές και πολιτικές διώξεις στη Ρωσική Αυτοκρατορία όσο και οικονομικοί μετανάστες που αναζητούσαν ένα μέρος όπου θα μπορούσαν να ζήσουν καλύτερα".
Οι Λιθουανοί Εβραίοι κυρίως μετανάστευσαν στη Νότια Αφρική κατά τη διάρκεια της αναζήτησης διαμαντιών και χρυσού στα τέλη του 19ου αιώνα αλλά ορισμένοι πρωτοπόροι αποτόλμησαν να πάνε ακόμη πιο μακριά.
"Αυτοί που πήγαν νωρίς στη Βόρεια Ροδεσία ήταν οι πιο τολμηροί - άνθρωποι της μεθορίου", λέει ο MacMillan. "Πήγαιναν σε κάποιες πολύ δύσκολες, απομακρυσμένες περιοχές αρχικά ως έμποροι βοοειδών".
Μεταξύ των πλέον σημαντικών Εβραίων μεταναστών ήταν οι αδελφοί Susman, επιχειρηματίες από τη Λιθουανία (τότε Δυτική Ρωσία). Έφτασαν στη Βόρεια Ροδεσία το 1901 ως έμποροι βοοειδών. Εγκαταστάθηκαν στο Livingstone κι έφτασαν να οικοδομήσουν μια αυτοκρατορία που περιελάμβανε ορυχεία χαλκού και αγροκτήματα.
Σύμφωνα με τον MacMillan, οι αδελφοί Susman ήταν ηγέτες της μικρής Εβραϊκής κοινότητας του Livingstone και ηγήθηκαν της κατασκευής της Συναγωγής της πόλης στα τέλη της δεκαετίας του 1920.
Το κτίριο υπάρχει ακόμη αλλά χρησιμοποιείται σήμερα ως Χριστιανική εκκλησία. Ένας απλός παρατηρητής δεν θα μάντευε ποτέ ότι αποτελούσε κάποτε έναν Εβραϊκό τόπο λατρείας αν δεν ήταν το ξεθωριασμένο περίγραμμα του αστεριού του Δαβίδ, του συμβόλου του Ιουδαϊσμού, που είναι μόλις ορατό πάνω από την κεντρική είσοδο.
Μέχρι το 1930, ζούσαν στη Ζάμπια εκατοντάδες Εβραίοι ενώ η άνοδος του Ναζισμού στην Ευρώπη έφερε και νέο κύμα Εβραίων μεταναστών. Το 1938 και το 1939 περίπου 300 Γερμανοί Εβραίοι που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τις διώξεις των Ναζί βρήκαν τον δρόμο προς τη Βόρεια Ροδεσία όπως κι ένας μικρότερος αριθμός Εβραίων από τη Λιθουανία και τη Λετονία.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ζούσαν στη Βόρεια Ροδεσία περίπου 1.000 Εβραίοι. Μετά την ανεξαρτησία της Ζάμπια το 1964 όμως, ο αριθμός τους άρχισε να λιγοστεύει στα πλαίσια μιας μεγάλης φυγής λευκών από τη χώρα. Έχουν απομείνει σήμερα στη Ζάμπια λιγότεροι από 50 Εβραίοι.
Ο Zukas ήταν ένας σημαντικός ακτιβιστής για την ανεξαρτησία της Ζάμπια. Μετά από μια περίοδο στο στρατό και στο πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν αγωνίστηκε κατά της αποικιοκρατίας, γεγονός που οδήγησε στην απέλασή του στην Αγγλία το 1952. Συνέχισε τον αγώνα από το Λονδίνο μέχρις ότου εκκλήθηκε να επιστρέψει στην πατρίδα μόλις η Ζάμπια κέρδισε τελικά την ανεξαρτησία της το 1964.
Έγινε δύο φορές Υπουργός ενώ, το 2001, διετέλεσε Πρόεδρος του κόμματος της αντιπολίτευσης "Φόρουμ για τη Δημοκρατία και την Ανάπτυξη".
Αν και ο Zukas είναι ο Εβραίος με το υψηλότερο προφίλ στη Ζάμπια, η μικρή Εβραϊκή κοινότητα βοήθησε συλλογικά στη διαμόρφωση της χώρας.
"Άτομα Εβραϊκής καταγωγής έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία της Ζάμπιας, ιδίως στις εμπορικές επιχειρήσεις", λέει ο MacMillan. "Πρόκειται για έναν μικρό αριθμητικά πληθυσμό που, ωστόσο, διέθετε μεγάλη αναλογικά επιρροή".
http://edition.cnn.com/2012/01/19/world/africa/zambia-jewish-history/?tr=y&auid=10168689