Εστία Τεύχος 1854
*Του κ. Ανδρέα Πανταζόπουλου
Θα ξεκινήσω την αποψινή μου εισήγηση εκθέτοντας ευθύς εξαρχής το βασικότερο σημείο των όσων θα υποστηρίξω σχετικά με τις μεταμορφώσεις του αντισημιτισμού. Αν τα τελευταία σαράντα χρόνια ο βασικός μετασχηματισμός που έχει επέλθει στην ιδιοσυστασία του αντισημιτισμού εν γένει είναι μια αλλαγή στόχευσης -το σύνθημα “θάνατος στους Εβραίους” έχει αντικατασταθεί από το “θάνατος στο Ισραήλ”, [1] ο ελληνικός αντισημιτισμός παρακολουθεί πιστά αυτή την αλλαγή του ρατσιστικού αντισημιτικού παραδείγματος και, ταυτόχρονα, καταγράφει ορισμένες δικές του ιδιαιτερότητες.
Δυστυχώς, οι τελευταίες βαίνουν προς την κατεύθυνση ενίσχυσης αυτού του ρατσιστικού μίσους, έστω και αν αυτό δεν εκφράζεται πάντα με εκφοβιστικές ή και τρομοκρατικές ενέργειες σε βάρος προσώπων ή και συμβόλων της εβραϊκής κληρονομιάς. Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι την τελευταία ιδιαίτερα τριετία έχουμε μια αιφνίδια πύκνωση τέτοιων επεισοδίων, πράγμα το οποίο θα πρέπει να μας βάζει σε ανησυχία.
Μιλώντας για αλλαγή ρατσιστικού παραδείγματος, δεν εννοώ ότι ο παλιός φυλετικός αντισημιτισμός είναι πλέον οριστικά παρελθόν. Εννοώ ότι έχει πάψει να αποτελεί το κυρίαρχο υπόδειγμα του αντι-εβραϊκού ρατσισμού, χωρίς ωστόσο μια σειρά από αρνητικά στερεότυπα που αυτός έχει επεξεργασθεί (καθώς και άλλα που έχει κληρονομήσει από τον θρησκευτικό αντισημιτισμό) να έχουν εξαφανιστεί.
Θα προσπαθήσουμε να δούμε με ποιον τρόπο συνεχίζουν να υπάρχουν, ανασημασιοδοτημένα και να λειτουργούν σε ένα νέο ιστορικό πλαίσιο, αυτό που εγκαινιάζει η ύπαρξη και η ανάπτυξη του κράτους του Ισραήλ και η εθνική του ιδεολογία. Με άλλα λόγια, η διαπιστωνόμενη συνέχεια του ιδεολογικοποιημένου μίσους κατά των Εβραίων δεν πρέπει να μας αποκρύπτει τις βασικές τομές που αυτό έχει επιβάλει στη δημόσια εκφορά του, σε βαθμό μάλιστα που ενίοτε να περνά απαρατήρητο ή ακόμα και να γίνεται συνειδητά αποδεκτό -θα δούμε με ποιο τρόπο- από κύκλους διανοουμένων αλλά και αγωνιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Νομίζω ότι ο όρος “εβραιοφοβία” περιγράφει και αποδίδει ικανοποιητικά ως έναν τουλάχιστον βαθμό αυτή την αλλαγή του αντιεβραϊκού ρατσισμού.
Ο στόχος πλέον δεν είναι οι Εβραίοι ως “Σημίτες”, όπως ήταν στην περίπτωση του ναζιστικού φυλετικού αντισημιτισμού.
Ο τελευταίος ήταν η φυλετιστική περίοδος της εβραιοφοβίας, ενώ η “μετα-αντι-σημιτική” της περίοδος, αυτή που διανύουμε σήμερα, χαρακτηρίζεται από τις περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες προσπάθειες, συνειδητές ή και ασυνείδητες, απονομιμοποίησης του Ισραήλ, ρατσιστικοποίησης/ναζιστικοποίησης του “σιωνισμού”. Αν στη φυλετιστική εβραιοφοβία ο”Εβραίος” προσδιοριζόταν ως “Ασιάτης”, “Σημίτης”, “Ανατολικός”, αν οι εχθροί του τον εικονογραφούσαν ως εκ φύσεως “νομάδα” και “άπατρι”, σήμερα η ουσιοποίηση του “Εβραίου” επιτελείται μέσω της επίκλησης του “σιωνισμού”, ο οποίος, ως εθνική ιδεολογία, είναι ασφαλώς καταδικαστέος μέσα σε έναν “κόσμο χωρίς σύνορα”. Έτσι, η καταδίκη του Ισραήλ και του σιωνισμού προκύπτει ως άρνηση αποδοχής, άρνηση ύπαρξης του Ισραήλ. Από την άλλη πλευρά, αυτή η άρνηση αναδιπλασιάζεται και τελειοποιείται συνδεόμενη στην ισλαμιστική αλλά και αραβική ρητορική (αλλά όχι μόνο σε αυτές) με την καταγγελία/καταδίκη αυτού του κράτους-έθνους ως εκ φύσεως αποικιοκρατικού και ιμπεριαλιστικού, αφού “άρπαξε” τη “γη των Παλαιστινίων” ή “γη ισλαμική”. Και στις δύο περιπτώσεις, ο “Εβραίος” από Ανατολικός εκδυτικίζεται και, επιπλέον, ταυτίζεται με τις ΗΠΑ στον υποτιθέμενο κοινό τους αγώνα για τον “έλεγχο” του πλανήτη. Αυτή την κατασκευασμένη διασταύρωση εβραιοφοβίας και εσπεροφοβίας, τη συναντάμε τα τελευταία χρόνια υπό διάφορες μορφές προπαγανδιστικού χαρακτήρα, όπως, για παράδειγμα, στην κυριότερη από αυτές, με τη διατύπωση ο “Αμερικανο-σιωνιστικός άξονας” και οι απανωτές “συνωμοσίες”του. [2] Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο απο νομιμοποίησης του Ισραήλ και δαιμονοποίησης του “σιωνισμού”, όπου ο αντισιωνιστής δεν είναι παράτο άλλο όνομα του αντι-σημίτη, δηλαδή του σημερινού εβραιόφοβου, θα πρέπει να δούμε και την ελληνική περίπτωση της εβραιοφοβίας των τελευταίων ετών. Αυτής δηλαδή που εκδηλώνεται με ιδιαίτερη ιδεολογική, και όχι μόνο, βιαιότητα μετά τη δεύτερη Ιντιφάντα. Εξετάζοντας ορισμένα από τα αρνητικά στερεότυπα που θέτει σε κυκλοφορία και μελετώντας τις πολιτικο-ιδεολογικές της τροπικότητες, δεν κάνουμε άλλο από το να τη συγκρίνουμε ταυτόχρονα με τον ανωτέρω κυρίαρχο εβραιόφοβο ιδεότυπο.
Μπορούμε, νομίζω, τώρα να προχωρήσουμε σε μια αρκετά συνοπτική κριτική παρουσίαση και ανάλυση ορισμένων όψεων της πρόσφατης ελληνικής εμπειρίας, για να διαπιστώσουμε αν και με ποιο τρόπο, εβραιόφοβα στερεότυπα, προκαταλήψεις, ακόμα και βιαιότητες, αντικατοπτρίζουν τις παρα πάνω μεγάλες αντιεβραϊκές αφηγήσεις.
Αν και κατά πόσον υφίσταται και στον ελληνικό δημόσιο χώρο ένας ιδεολογικά συγκροτημένος εβραιόφοβος λόγος, τόσο σε μια καθαρή μορφή, άμεσα εντοπίσιμη, όσο και σε μορφή έρπουσα, τοξικά υπαινικτική.
Ακροδεξιά εβραιοφοβία
Καταρχάς, θα πρέπει να πούμε ότι έχουμε έναν έντονο και πληθυντικό εβραιόφοβο ακροδεξιό λόγο (από πολιτικές οργανώσεις, διανοούμενους και έντυπα του χώρου), ο οποίος σε ορισμένες περιπτώσεις έχει ναζιστική/φασιστική προέλευση (περιπτώσεις της φιλοναζιστικής πολιτικής ομάδας Χρυσή Αυγή και του φιλοναζιστή “διανοούμενου” Κώστα Πλεύρη), ή “απλώς” α κ ρ ο δ ε ξ ι ά (εφ. Ελεύθερος Κόσμος, εφ. ΕλεύθερηΏρα, αλλά και ΛΑΟΣ). [3] Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως σε φιλοναζιστικούς κύκλους, το φυλετιστικό στοιχείο είναι παρόν (Άριοι/Σημίτες), αν και σε διαφορετικές δοσολογίες. Ο φυλετισμός αυτός ενσωματώνει αρνητικά στερεότυπα και μύθους και πάρα πολλές φορές επικοινωνεί αρμονικά με ένα χριστιανορθόδοξο αντισημιτισμό (μύθος της συνωμοσίας και της παγκόσμιας κυριαρχίας, τοκογλύφοι τραπεζίτες, θεοκτονία, παιδοκτονία). Πρωτεύουσα θέση στην ακροδεξιά εβραιοφοβία κατέχει η καταγγελία/καταδίκη του Ισραήλ, ενώ πάντα αυτός ο εβραιόφοβος λόγος στο σύνολό του εμφανίζεται ριζωμένος σε έναν βαθύ ελληνοκεντρισμό. Νομίζω ότι η περίπτωση του Πλεύρη είναι εμβληματική για το χώρο αυτό, χωρίς όμως να εξαντλεί τον εβραιόφοβο πλούτο του. [4] Μια προσεκτική μελέτη της, για παράδειγμα, θα αποκάλυπτε και την ανακύκλωση των παραδοσιακών αντισημιτικών μύθων, εδραία δάνεια από τον ναζιστικό αντισημιτισμό, αλλά και από την εγχώρια μεταγραφή του της μεσοπολεμικής περιόδου (με έντονη την οικονομικο-θρησκευτική αντισημιτική διάσταση, που έχει εμφανή αφετηρία και έναν φρενήρη εθνοτικό εθνικισμό), όσο και της κατοχικής περιόδου 1941-1944, όπως αυτός παραδειγματικά εκφράστηκε στη Θεσσαλονίκη, τόσο στο πογκρόμ του Κάμπελ τον Ιούνιο του 1931, όσο και στον αφανισμό της εβραϊκής κοινότητας στην Κατοχή.
Αν ωστόσο ο λόγος του Κ. Πλεύρη είναι ένας λόγος-ομπρέλα, κάτω από την οποία μπορεί κάποιος να βρει κυριολεκτικά ό,τι επιθυμεί, οι διανοούμενοι πρωτεργάτες του εβραιόφοβου ακροδεξιού λόγου, όπως αυτός επανεμφανίζεται ιδιαίτερα από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 (για παράδειγμα: Ανδρέας Δενδρινός, Γεώργιος Κ. Γεωργαλάς, Κώστας Ν. Μπαρμπής) [5] και εμπλουτίζεται από μεταφράσεις εβραιόφοβων δοκιμίων, [6]οργανώνουν αυτό το λόγο γύρω από τους ακόλουθους άξονες κατηγορίας/καταγγελίας: ουσιοποίηση των Εβραίων, απόδοσή τους ως κοινότητας χαρακτήρα, λαός εκδικητικός, με εκδικητική αντίληψη για τη δικαιοσύνη, λαός που επιδίδεται στην κολακεία και τη συκοφαντία, κατηγορία της θρησκευτικής υπεροχής, κοσμοπολίτικος παράγοντας εθνικής αποσύνθεσης, τάση προς κυριαρχία, συγκρότηση παρασκηνιακής, πλάγιας εξουσίας, κατηγορία της συνωμοσίας, έλεγχος του χρήματος, των ΜΜΕ και των τραπεζών, κατοχή των ίδιων των ΗΠΑ. Το μίσος κατά των Εβραίων, φαινόμενο το οποίο ενίοτε αναγνωρίζεται από τους εβραιόφοβους διανοούμενους, δικαιολογείται από την αποδιδόμενη σε αυτούς δράση: οι διωγμοί τους οφείλονται στο γεγονός ότι ξεπερνούν τα όρια της κυριαρχίας, και βρίσκονται πίσω από κάθε διεθνή κρίση. Με δυο λόγια, ο εβραϊσμός φτιάχνει τους εχθρούς του, [7] ενώ ο σιωνισμός νομιμοποιεί και θεμιτοποιεί τον αντισιωνισμό: είμαστε αντισωνιστές όχι αντισημίτες, [8] δηλώνουν ορισμένοι από τους πρωτεργάτες της ελληνικής ακροδεξιάς εβραιοφοβίας. Στην από μέρους τους εδραία αντι-σιωνιστική πόζα, κυρίαρχες είναι τρείς θεματικές: η καταγγελία/καταδίκη του Ισραήλ (τόσο σε σχέση με τη μεσανατολική διαμάχη, όσο και θεωρούμενο ως η κοιτίδα κάθε συνωμοσίας), η πολύμορφη αμφισβήτηση της Γενοκτονίας (με το “επιχείρημα” της “πρακτικής αδυναμίας” της ναζιστικής Γερμανίας να αφανίσει τόσο μεγάλο αριθμό Εβραίων), και ο μύθος της παγκόσμιας σιωνιστικής συνωμοσίας. Η καταγγελία του Ισραήλ κινείται σε όλη τη γνωστή κλίμακα μιας επικαιροποιημένης αναζωπύρωσης των παραδοσιακών αντισημιτικών στερεοτύπων με αποκορύφωση την αμφισβήτηση της ύπαρξής του, αποδίδοντας στους Παλαιστινίους “ιστορικώς κατοχυρωμένα αποκλειστικά δικαιώματα επί της παλαιστινιακής γης”. [9] Σε ένα ανάλογο μήκος κύματος κινούνται κάποιοι άλλοι εβραιόφοβοι “διανοούμενοι”, οι οποίοι ωστόσο μέχρι ενός σημείου χρησιμοποίησαν, στον έναν ή στον άλλο βαθμό, μία “δημοκρατική” τους πολιτική προέλευση ή ένταξη. Οι περιπτώσεις του δημοσιογράφου Κυριάκου Διακογιάννη και του παραληρηματικού συγγραφέα Γιάννη Φουράκη είναι ίσως από τις πλέον εύγλωττες. [10] Και οι δύο αυτοί εβραιόφοβοι συγγραφείς, τα βιβλία των οποίων καταναλώθηκαν και συνεχίζουν να καταναλώνονται (τουλάχιστον για τον δεύτερο εξ αυτών) και από ένα “δημοκρατικό”, “κεντροαριστερό” κοινό (“κεντροαριστερό”: με την ιστορική έννοια που ο όρος έχει προσλάβει στη σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία), συμπίπτουν τουλάχιστον τόσο στην αναπαραγωγή του μύθου της παγκόσμιας σιωνιστικής κυριαρχίας όσο και στην οπτική μέσα από την οποία διαβάζουν την ελληνική ιστορία: τα δεινά που θεωρούν ότι υπέστη ο ελληνικός λαός και το ελληνικό έθνος, τουλάχιστον από το 1897 ως σήμερα, αποδίδονται ρητά σε “εβραϊκό δάκτυλο”!
Είναι προφανές ότι ένα από τα βασικά στηρίγματα αυτού του τύπου χολερικής εβραιοφοβίας είναι ο ελληνικός εθνικισμός. Στο πλαίσιο αυτό, νομίζουμε ότι δεν θα πρέπει να προσπεράσουμε το αντισημιτικό κήρυγμα ενός από τους ιδρυτές του ελληνικού εθνικισμού, του Περικλή Γιαννόπουλου, ένα ελληνοκεντρικό μήνυμα που χρονολογείται ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα (1907). Για τον πατριάρχη του ελληνικού εθνικισμού, τον Περικλή Γιαννόπουλο, ο εβραϊσμός συνιστά ειδική μορφή πνευματικοθρησκευτικής απειλής τόσο για την Ανθρωπότητα όσο και για τον ελληνισμό, για την ταυτότητα “Έλληνας”. Η “επιρροή της Ενέσεως του λυσσικού Εβραϊκού ιού” ως ιατρική μεταφορά της μείζονος πολιτισμικο-θρησκευτικής απειλής από την “ΞΕΝΗ εβραϊκή ιδέα” συνοψίζεται ως εξής:
Η από της εμφανίσεως του Εβραϊσμού θρησκομανής και μισαλλόδοξος κατάστασις των ανθρώπων, η σύριζα αντιφυσική και σύριζα ΑΝΗΘΙΚΟΣ, η κατασαπίσασα αιώνας και τον φραγκόκοσμον, είνε απόρροια του έκτοτε εμβολιασμού των Ανθρώπων με τον λυσσασμένον Εβραϊκόν ΙΟΝ ΘΕΟΜΑΝΙΑΣ. Πριν ούτε ένας Θεόςήθελε να σκοτώση τον άλλον, ούτε κανείς ήθελε να ξεπατώση όλους δια να μοναρχήση αυτός. Πριν οι άνθρωποι δεν εθεομανούσαν, όπως κάνουν έκτοτε. […] Και έγιναν αυτά, ενώ Ηθικώς Πνευματικώς και Εκπολιτιστικώς, το Ελλ.Πνεύμα δεν είχε απολύτως τίποτα να πάρη από τον Εβραϊσμόν, ούτε κόκκον έναν από τίποτα […]. Και επρόκειτο το δυσκολότερον και τολμηρότερον πάντων να εισαχθή εις τον Ελλ. Οργανισμόν, τον φυσιολογικώς μη δεχόμενον και μη χωνεύοντα ΞΕΝΟΝ Στοιχείον μέσα του, παρά υπό τον όρον ή της απολύτου απορροφήσεως και εξαφανίσεως ή του τελειωτικού αποδιωγμού, Στοιχείον Ξένον, έναν ΞΕΝΟΝ ΘΕΟΝ και ΘΕΟΝ ΕΒΡΑΙΟ, δυσαρεστημένου κατά του κόσμου, όλο χολή κατά των επιγείων, αγνοούντα την Ελλ. Ιδέαν, αγνοούντα την φυσικήν και ολοχαρή μας αγάπην της Ζωής[…]. [11]
Πάνω σε ένα τέτοιο έδαφος, γονιμοποιημένο από βασικές παγανιστικές αντιλήψεις απόλυτου κουλτουραλιστικού σχετικισμού μιας άποψης με τον “εβραϊσμό” θα έρθουν να δουλέψουν οι πρώτοι Έλληνες ιδεολόγοι αντισημίτες που, εγκαινιάζοντας τη δημοσίευση των “Πρωτοκόλλων”, θα σπεύσουν να εξάρουν, θεματοποιώντας την, την ελληνική, αλλά και ευρύτερα “ανθρώπινη” διαφορά, από τη θεμελιακή ξενότητα, τη μισανθρωπία των Εβραίων. Έτσι, ο δρ. Αριστείδης Ανδρόνικος που το 1928 θα προλογίσει και θα δημοσιεύσει τα “Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών”, επαναλαμβάνοντας τη διατύπωση του Τσάμπερλαιν, θα χαρακτηρίσει τους Εβραίους “ξένο λαό” και, συνοψίζοντας την αντιεβραϊκή φιλολογία αιώνων (οι Εβραίοι είναι: υπεροπτικοί, σκοτεινοί, καταχθόνιοι, πλουτοκράτες, συνωμότες, φιλάργυροι, συνιστούν κράτος εν κράτει, μισούν αδιάλλακτα όλα τα έθνη, δεισιδαίμονες, άπληστοι, βάρβαροι, λωποδύτες, ρυπαροί), θα καταλήξει: Εκ της μελέτης του έργου τούτου θα σχηματίση ο αναγνώστης κατά το μάλλον και ήττον μίαν σαφή ιδέα περί του ιουδαϊσμού και του απαίσιου αυτού έργου, θα διδαχθή συγχρόνως ποιος παρασκεύασεν όλας τας δυστυχίας και τα δεινά όχι μόνον της ιδικής μας φυλής, αλλά ολοκλήρου της ανθρωπότητος. [12]
Μέσα σε ένα τέτοιο άκρως ιδεολογικοποιημένο πλαίσιο, η ανεμπόδιστη κυκλοφορία και διάδοση του πλαστογραφήματος των “Πρωτοκόλλων των Σοφών της Σιών” (τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή) αναπαράγει τη συνωμοσιολογικά προσανατολισμένη εβραιόφοβη μανία των ποικίλων ακροδεξιών κύκλων που, από κοινού με την αμφισβήτηση της Γενοκτονίας των Ευρωπαίων Εβραίων από τη ναζιστική Γερμανία, οργανώνουν τον οικείο ακροδεξιό λόγο. Σύμφωνα με μια δική μας προσωπική έρευνα (καλοκαίρι 2005) σε βιβλιοπωλεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, κυκλοφορούσαν οι παρακάτω εννέα διαφορετικές εκδόσεις των “Πρωτο-Κόλλων”, εκ των οποίων τουλάχιστον οι τέσσερεις ήταν αρκετά πρόσφατες, ενώ οι άλλες χωρίς χρονολογία έκδοσης. [13]
1) Τα μυστικά του διεθνούς σιωνισμού. Τα πρωτόκολλα των σοφών της Σιών (βιβλίο-\φωτογραφία της εποχής μας), πρόλογος, σχόλια, απόδοση στη νεοελληνική από τον Νικ. Ψαρουδάκη, εισαγ.: Roger Lambelin, β΄ έκδοση, χχ., σ. 135.2) “Πρωτόκολλα” των Σοφών της Σιών, προλ.: Φώτιος Ν. Φωτιάδης (Αθήνα 1932), εισαγ.: RogerLambelin, Βιβλιοπωλείον Νεκτάριος Παναγόπουλος, Αθήνα, χχ., σ. 135.
3) “Πρωτόκολλα” των Σοφών της Σιών. Το πλήρες κείμενο βασισμένο στην πρώτη έκδοση (1912), προλ.: Φώτιος Ν. Φωτιάδης, εισαγ.: Roger Lambelin, Δημιουργία, εκδότης Απ. Α. Χαρίσης, Αθήνα, χχ., σ. 154.
4) Roger Lambelin, Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, προλ.: Φώτης Ν. Φωτιάδης, εισαγ.: Roger Lambelin, απόδοση στη δημοτική: Κώστα Χατζή, επιμ. εκδοτική: Σιταρά Παναγιώτα, Μπίμπης, Θεσσαλονίκη, χχ., σ. 166.
5) Τα Πρωτόκολλα των σοφών της Σιών, απόδοση-εισαγωγικά: Ν. V., επιμ.: Ζαφ. Λεπτάκη, Αθήνα, Αναγνωστίδης, χχ. σ. 143.
6) Δ. Δ. Λιακόπουλος, Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών. Η ανάλυση και η βήμα προς βήμα εφαρμογή τους μέχρι σήμερα (κείμενο και ανάλυση των Πρωτοκόλλων από το 1 έως το 12), Λιακόπουλος 2002, σ. 560.
7) Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, μτφρ.: Ελένη Καλκάνη, προλ.: Φώτης Ν. Φωτιάδης, εισαγ.: Roger Lambelin, Δαμιανός, Αθήνα, 2002, σ. 208.
8) Χαραλάμπους Δ. Βασιλόπουλου, Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών. Τα σκοτεινά σχέδια τωνΣιωνιστών. Πώς εξελίσσονται σήμερα, προλ. (ανυπόγραφος), Εκδόσεις “Ορθοδόξου Τύπου”, Αθήναι, 2003, σ. 175. [14]
9) Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, μτφρ.: Ορέστης Περδικίδης, εισαγ.: Roger Lambelin, Κάκτος, Αθήνα, 2003, σ. 214. [15]
(Άκρο)αριστερή εβραιοφοβία και εβραιοφοβία της κοινωνίας των πολιτών
Ως προς τον μη ακροδεξιό εβραιόφοβο λόγο, θα παραθέσω μια σειρά ενδεικτικών περιπτώσεων των τελευταίων ετών. Έτσι, στη διάρκεια των έντονων και μαζικών κινητοποιήσεων, με μεγάλη συμμετοχή της νεολαίας, και ιδιαίτερα της μαθητικής, για τον πόλεμο στο Ιράκ, θα ακουστούν στο κέντρο της Αθήνας, πλάι στα κλασικά αντιαμερικανικά-αντιιμπεριαλιστικά συνθήματα, και οι πάνδημες ιαχές: “Μπούς, Σαρόν φονιάδες των λαών”, και “Βόμβες στη Βαγδάτη, βόμβες στη Ραμάλα, Μπούς, Σαρόν έρχεται κρεμάλα”. Στις 27 Αυγούστου 2003 διοργανώνεται από τη ΓΣΕΕ, την ΑΔΕΔΥ και το Εργατικό Κέντρο Αθήνας, μεγάλη συναυλία στην Πλατεία Συντάγματος, για τον εορτασμό της “διεθνούς ημέρας δράσης κατά του πολέμου”. Η πολυπληθής εκδήλωση ήταν ένα “αντιπολεμικό συλλαλητήριο” κατά της “κατοχής του Ιράκ από τις ΗΠΑ” και ταυτόχρονα “υπέρ του αγώνα των Παλαιστινίων”. Στη διάρκεια της εκδήλωσης θα αναγνωσθεί μήνυμα του Γιάσερ Αραφάτ, ενώ εκπρόσωπος των κορυφαίων συνδικάτων που την οργάνωσαν θα διακηρύξει: “Η κα-τοχή σημαίνει βαρβαρότητα και υποδούλωση. Στηρίζουμε τον αγώνα του ιρακινού και του παλαιστινιακού λαού για απελευθέρωση”. Στο πλαίσιο αυτό, ο Μανώλης Γλέζος δεν θα διστάσει να συγκρίνει και να εξομοιώσει ρητά τον “αγώνα” του ιρακινού λάου με αυτόν του ΕΑΜ στην από τους ναζί κατεχόμενη Ελλάδα, ενώ στην πορεία που θα κλείσει το τέλος της μουσικής συναυλίας, πορεία που θα κατευθυνθεί προς την αμερικανική πρεσβεία αρχικά, για να καταλήξει σε αυτήν του Ισραήλ, θα ακουστεί και το σύνθημα: “Να τα τα μπόινγκ στο Μανχάταν, 11 Σεπτέμβρη κάθε μέρα να ταν”. Αυτό που πρέπει εδώ να επισημάνουμε είναι η ταύτιση ΗΠΑ και Ισραήλ στον αντιιμπεριαλιστικό λόγο που εκφέρεται, και ο οποίος, μέσω ακριβώς αυτής της ταύτισης, κατασκευάζει το στρατόπεδο του κακού, τον “αμερικανο-σιωνιστικό άξονα”. Μέσα από μια σειρά ανιστόρητων συγκρίσεων, μεταφορών και συμβολοποιήσεων, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ, υποδεικνύονται ως εχθροί ουσιαστικά των αγωνιζόμενων και αντιστεκόμενων λαών, ενώ δεν λείπει και η “χαρούμενα” διατυπωμένη συνθηματολογική κλήση προς εξόντωσή τους.
Οι επιχειρήσεις του ισραηλινού στρατού στον Λίβανο τον Δεκέμβριο του 2008 έως τον Ιανουάριο του 2009 θα δώσουν μία ακόμα ευκαιρία έξαρσης της αντιισραηλινής ρητορικής. Το Ισραήλ θα χαρακτηρισθεί “αιμοσταγές”, ενώ διαδηλωτές στη Θεσσαλονίκη θα τοποθετήσουν στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος φωτογραφίες νεκρών παιδιών από την Παλαιστίνη. Η θεαματική μετενσάρκωση του αντι-εβραϊκού μύθου του τελετουργικού εγκλήματος, και ειδικότερα της παιδοκτονίας, βρίσκει εδώ την παραδειγματική της απεικόνιση.
Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση του φθινοπώρου του 2008 θα δώσει την ευκαιρία μιας ενίοτε και εκρηκτικής, χωρίς ταμπού, εμφάνισης της πιο ριζοσπαστικής εβραιοφοβίας. [16]
Σε ραδιοφωνική εκπομπή μεγάλης ακροαματικότητας, ο Τζίμης Πανούσης θα απευθυνθεί στους
Εβραίους χαρακτηρίζοντάς τους “Εβραίοι-Γουρούνια-Δολοφόνοι” (τέσσερεις φορές κατά τη διάρκεια του λόγου του), εκφράζοντας με μια σειρά χυδαίων εκφράσεων το απύθμενο αντιεβραϊκό του μίσος. Θα τους ευχηθεί “κακό ψόφο νά ’χετε”, “η Γάζα να σας τυλίξει σαν σάβανο”, “μούμιες να γίνετε ταριχευμένες και να θαφτείτε στα έγκατα των πυραμίδων που φτιάχνετε από λεφτά που μαζεύετε”.
Ο Πανούσης θα συνεχίσει προβαίνοντας σε μια ιστορική αναλογία ανάμεσα στα τρία πάγια επαγγέλματα που θεωρεί ότι έκαναν οι Εβραίοι την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και σε αυτά που εξακολουθούν μέχρι σήμερα να κάνουν. Έτσι, σύμφωνα με τον ίδιο:
Από αρχαιοτάτων χρόνων […], επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας […], επιτρέπεται διά νόμου στους Εβραίους της εποχής να κάνουν μόνο τρία επαγγέλματα […], σαράφηδες στο δρόμο […], κλόουν και ηθοποιοί στο δρόμο […], να μαζεύουν σκουπίδια στους δρόμους. Ό,τι ακριβώς κάνουν και σήμερα.
Σπεύδει, μάλιστα, αμέσως να διευκρινίσει σε τι συνίστανται οι τρεις τωρινές τους δραστηριότητες λέγοντας ότι σήμερα οι Εβραίοι, πρώτον και κατ’ αντιστοιχία με τους παλιούς σαράφηδες, “ελέγχουν όλες τις τράπεζες της αμερικανικής αυτοκρατορίας”, δεύτερον και κατ’ αναλογία με τους τέως ηθοποιούς και κλόουν, “ελέγχουν όλο το σόου μπίζ” και, τρίτον και κατ’ απόλυτη, κατ’ αυτόν, συμφωνία με την πρότερη συλλογή σκουπιδιών, “έχουν στην ιδιοκτησία τους τα μουσεία”. Οι χαρακτηρισμοί θα πολλαπλασιασθούν: “τοκογλύφοι, τσιρκολάνοι και σκουπιδιάρηδες”. Συμπληρωματικά, θα τους προσάψει ακόμα την κατηγορία ότι τα τελευταία χρόνια ασκούν και ένα ακόμα προσοδοφόρο επάγγελμα: “αυτό του επαγγελματία δολοφόνου των παιδιών και των γυναικών με μαντίλες”. Και θα διευκρινίσει ότι μετά τον πόλεμο στην Παλαιστίνη οι Εβραίοι: έχουν κατσικωθεί σε ένα μικρό μέρος της […], αλλά χρόνο με το χρόνο ο σιωνιστικός μεταστατικός καρκίνος καταβροχθίζει τα πάντα γύρω του και τρέφεται με βομβαρδισμένες σάρκες μικρώνπαιδιών […].
Το παραλήρημα του Πανούση ολοκληρώνεται με την ευχή να εκλείψει η συγκεκριμένη “φυλή” και κάτι τέτοιο είναι πεπεισμένος ότι θα συμβεί, γιατί όπως χαρακτηριστικά σημειώνει: οι εβραϊκές οικογένειες κάνουν ένα με δύο παιδιά, ενώ οι μουσουλμάνοι οκτώ με δώδεκα.
Η περιπέτεια του λεγόμενου “στολίσκου της ελευθερίας” στις αρχές Ιουνίου του 2010 για το “σπάσιμο του αποκλεισμού της Γάζας” ξαναδίνει την αφορμή για μια νέα έξαρση των εβραιόφοβων παθών. Και στην περίπτωση αυτή, όπως και σε πολλές άλλες, ο ρόλος των τηλεοπτικών μέσων ενημέρωσης διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι στιγμιαίες τηλεοπτικές εντυπώσεις λειτουργούν αποφασιστικά ως προς την πρόσληψη του γεγονότος, ορίζοντας με μονοσήμαντο τρόπο τα θυμικά πλαίσια της υποδοχής του. Πέρα ωστόσο από τις πανίσχυρες τέτοιες εικόνες που λειτουργούν εξ αντικειμένου μέσα σε ένα πλαίσιο μιντιακού-πολιτισμικού πολέμου κατά του Ισραήλ, υπάρχει και ένας έντυπος αριστερός λόγος που συναγωνίζεται ευθέως τον πιο σκληρό ακροδεξιό λόγο σε εβραιόφοβο μένος, ανακυκλώνοντας θεμελιώδη αντισημιτικά επιχειρήματα (με τους μύθους της θεοκτονίας και της παιδοκτονίας σε πρώτο πλάνο). [17]
Σε αθηναϊκή προοδευτική εφημερίδα, σχετικά πάντα με αφορμή το ζήτημα του “στολίσκου της Ελευθερίας” (καλοκαίρι 2010), διαβάζουμε από την πένα ενός σκιτσογράφου:
Το Ισραήλ έχει μετατρέψει τη Γάζα σε Στρατόπεδο Συγκέντρωσης. Χτίζει στη Δυτική Όχθη το νέο Τείχος του Αίσχους. Το Απαρτχάιντ της εποχής μας. Δολοφονεί συστηματικά αμάχους […].
“Αποενοχοποιημένοι” φέρονται σήμερα οι Ισραηλινοί χειρότερα από τους Ναζί διώκτες τους. Η Γάζα και τα κατεχόμενα ζουν μια διαρκή “νύχτα των κρυστάλλων” που κρατάει χρόνια τώρα.
Η ρατσιστικοποίηση και ναζιστικοποίηση του Ισραήλ, η ενοχοποίηση των Ισραηλινών και η εγκληματοποίηση του “σιωνισμού” φαίνεται να αποτελεί ένα κοινό τόπο σε μεγάλο μέρος αυτού που αποκαλούμε διαμορφωτές της κοινής γνώμης. Όπως χαρακτηριστικά περιγράφει εβδομαδιαία αριστερή αθηναϊκή εφημερίδα τις διαδηλώσεις καταδίκης της παρεμπόδισης του εν λόγω “στολίσκου” που ακολούθησαν στην πρωτεύουσα: Στην Αθήνα πάνω από 8.000 πολίτες ήρθαν αντιμέτωποι με την “προληπτική” καταστολή της αστυνομίας, που κατ’ εντολή της κυβέρνησης, υπερασπίστηκε την, από καιρό χαμένη, τιμή της ισραηλινής πρεσβείας. Παρά το όργιο καταστολής, η πορεία κινήθηκε με συνθήματα καταγγελίας των σιωνιστών φονιάδων, των συνενόχων υπερατλαντικών τους και της ελληνικής κυβέρνησης, προς την αμερικανική πρεσβεία.
Ο “Αμερικανο-σιωνιστικός άξονας” ακόμα μια φορά δαιμονικά παρών.
Ας επιτραπεί η σύντομη επίκληση ορισμένων ακόμα περιπτώσεων, που η καθεμιά με τον τρόπο της αναγνωρίζεται στο πάνθεον της συνωμοσιολογικής ισραηλοφοβίας και εβραιοφοβίας, προσαρτώντας διάφορα εβραιόφοβα στερεότυπα. Πρόκειται, τη φορά αυτή, για περιπτώσεις που συνδέονται άμεσα με προβλήματα της τρέχουσας ελληνικής πολιτικής, με το λεγόμενο Μνημόνιο.
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΡΩΤΗ. Η έλευση του Ντομινίκ Στρος – Καν στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 2010 θα αντιμετωπισθεί ως εξής σε σχετικό ρεπορτάζ μεγάλης αθηναϊκής εφημερίδας:
Παλιός κομμουνιστάκος και προεδρεύων της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ φέτος, ο Ντομινίκ Στρος-Καν επισκέφθηκε την Αθήνα με την ιδιότητα του γενικού διευθυντή του ΔΝΤ για να ξεκαθαρίσει ένα πράγμα: η Ελλάδα θα πληρώσει μέχρι δεκάρας ό,τι δανείστηκε από τους Σάιλοκ της υφηλίου. Η αναφορά στο δυσώνυμο σεξπηρικό ήρωα δεν εμπεριέχει νύξη για το θρήσκευμα του κ.Στρος-Καν. Αντίθετα, προσφέρεται για να τροφοδοτήσει τη μελαγχολική σκέψη ότι για τους αιμοβόρους δανειστές, που ζητούν τις σάρκες μας για τόκο, δεν βρέθηκε Δικαστής που θα τους απαγόρευε να χύσουν αίμα!
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΔΕΥΤΕΡΗ. Για τον Μίκη Θεοδωράκη, ο Έλληνας πρωθυπουργός, για να μπορέσει η Ελλάδα να δανειστεί, συμμάχησε πολιτικά και στρατιωτικά με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και πούλησε την ψυχή της Ελλάδας στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το αμερικανοεβραϊκό λόμπυ που κατέχουν το 80% του παγκόσμιου πλούτου.
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΡΙΤΗ. Οι γνωστές δηλώσεις του Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ, σύμφωνα με τις οποίες “ο Αδόλφος Χίτλερ όργανο του παγκόσμιου σιωνισμού ήταν και χρηματοδοτήθηκε από την περίφημη οικογένεια Ρότσιλντ […]”, δηλώσεις που έγιναν στις 20.12.2010 στον τηλεοπτικό σταθμό Mega Channel. Επιχειρώντας να “ανασκευάσει” εν μέρει τα λεχθέντα, ο Σεραφείμ θα επανέλθει επί του θέματος μετά τον σχετικό θόρυβο που δημιουργήθηκε, αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι αγαπά τον εβραϊκό λαό, στόχος του ήταν η “Σιωνιστική εκτροπή από τον αληθή Ιουδαϊσμό”, γιατί, όπως χαρακτηριστικά θα επισημάνει: Η θεολογία των Σιωνιστών ηγετών με την σφοδράν επιθυμία τους για την πραγμάτωσι του ονείρου της παγκόσμιας εξουσίας και ηγεσίας διεστράφη από τον θεϊσμόν της Παλαιάς Διαθήκης των Προφητών και των Δικαίων, εις Εωσφορισμόν και Σατανισμόν […]. [18]
Εντελώς πρόσφατα, πριν από λίγους μήνες, με αφορμή τη νέα αποτυχημένη αποστολή του λεγόμενου “Στόλου της Ελευθερίας” και την εμπλοκή των ελληνικών αρχών (καλοκαίρι 2011), η στάση της ελληνικής κυβέρνησης θα χαρακτηρισθεί από αριστερίστικους κύκλους “φερέφωνο της ισραηλινής πολιτικής”, “δουλικός υπηρέτης του Ισραήλ και των ΗΠΑ”, το δε υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, “υπουργείο Προστασίας των Σιωνιστών”, ενώ αριστερός δημοσιογράφος θα κατηγορήσει συναδέλφους του ότι αναπαράγουν τα επιχειρήματα της ισραηλινής κυβέρνησης.
Τέλος, πριν από λίγες μόνο μέρες (φθινόπωρο 2011), η τραγουδίστρια Χάρις Αλεξίου θα καταγγελθεί δημόσια από μία αριστερίστικη παλαιστινιόφιλη ομάδα γιατί έσπασε το “πολιτιστικό μποϋκοτάζ” του Ισραήλ με την απόφαση της να δώσει μια συναυλία στην Καισαρεία, “σύμβολο του ισραηλινού απαρτχάιντ”. Αξίζει να συγκρατήσουμε από αυτή τη δημόσια καταγγελία κατά της τραγουδίστριας ότι το Ισραήλ χαρακτηρίζεται ρητά ως “ιστορική Παλαιστίνη”, σαφέστατος υπαινιγμός άρνησης ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ.
Ακροδεξιά και (ακρο)αριστερή εβραιοφοβία: συγκλίσεις και αποκλίσεις
Μπορούμε, νομίζω, τώρα να επιχειρήσουμε να σκεφθούμε την εσωτερική άρθρωση των πολιτικών, ιδεολογικών και πολιτισμικών λόγων όλων αυτών των ενδεικτικών παραδειγμάτων τα οποία, παρά τις διαφορετικές τους αφετηρίες, εκβάλλουν τελικά στον αντιεβραϊκό ρατσισμό, ο οποίος παρουσιάζεται πολλές φορές ως ισραηλοφοβία.
1. Η αρνητική ουσιοποίηση του Ισραήλ συναντάται σε ένα πλήθος πολιτικών και ιδεολογικών λόγων, αλλά και πολιτισμικών αναπαραστάσεων, καταρχάς προερχόμενων από την ακροδεξιά (ναζιστική ή μη), αλλά και με διαφορετικό τρόπο από μερίδες της ακροαριστεράς.
Ο ακροδεξιός λόγος κλίνει, στο πλαίσιο αυτό, να κατασκευάζει την εικόνα του Εβραίου ως απειλητική εθνότητα, και να αποδίδει στον σιωνισμό δαιμονικές και μιαρές ιδιότητες, ενώ ο ακροαριστερός εμφανίζεται πιο πολιτικοποιημένος, αγκιστρώνεται σε μια παραπλανητική ανάγνωση των ιστορικοπολιτικών εξελίξεων και της συγκυρίας. Σχεδόν πάντα, ο
ακροαριστερός εβραιόφοβος λόγος ουσιοποιεί και δαιμονοποιεί τον σιωνισμό, τον οποίο και ταυτίζει με ρατσισμό, ιμπεριαλισμό και αποικιοκρατία, στοιχεία τα οποία δεν λείπουν βέβαια, όπως είδαμε, από τον αντίστοιχο ακροδεξιό, αλλά που ερμηνεύονται από αυτόν ως απορρέοντα από τη “φυσιολογία”, από το “χαρακτήρα” ενός λαού. Η ακροαριστερή εβραιοφοβία συνοψίζεται στη διατύπωση: “είμαι αντισιωνιστής, όχι αντισημίτης” (ιδεολογικό σύνθημα, βέβαια, που δεν αφήνει καθόλου αδιάφορο ένα μέρος της ακροδεξιάς εβραιοφοβίας). Αλλά, αν
ο αντισιωνισμός εξισώνεται με τον ρατσισμό, τότε ο αντισιωνιστής μπορεί να εξισωθεί με τον αντιρατσιστή. Με το απατηλό ένδυμα του αντιρατσισμού, η σύγχρονη αριστερή εβραιοφοβία αποτελεί σήμερα τον μόνο ανεκτό και σεβαστό ρατσισμό στον δημόσιο χώρο. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, και οι δύο ρατσιστικοί λόγοι, ακροδεξιός και ακροαριστερός, συμπίπτουν στην απροϋπόθετη, διαρκή, και μονομερή καταγγελία του Ισραήλ για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή που η ακροαριστερή εβραιοφοβία, με δημόσιες πρωτοβουλίες της, προτρέπει σε πολύμορφο μποϋκοτάζ του Ισραήλ, εμπορικό, εκπαιδευτικό, πολιτισμικό.
2. Σπάνια θα συναντήσει κάποιος στον ακροαριστερό λόγο σαφή στοιχεία “αρνητισμού”, μια ρητή δηλαδή αμφισβήτηση της Shoah, της Γενοκτονίας των Ευρωπαίων Εβραίων από τη ναζιστική Γερμανία, πράγμα που αποτελεί σε πολύ μεγάλο βαθμό έναν κοινό τόπο στον ακροδεξιό λόγο. Εντούτοις, σε μεγάλο μέρος της ακροαριστερής ρητορικής παρουσιάζεται το φαινόμενο μιας σοβαρής “πολιτικήςενόχλησης” από μια υποτιθέμενη “κατάχρηση” της
Γενοκτονίας από την ισραηλινή πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό, μερίδα του ακροαριστερού λόγου (που σε ορισμένες περιπτώσεις επεκτείνεται και στις παρυφές του αριστερού λόγου, ή και εκείνου του δημόσιου λόγου που εκφέρεται από αντιιμπεριαλιστές δημοσιολόγους, κ.λπ., της λεγόμενης δημοκρατικής παράταξης) υπερασπίζεται, στο όνομα της ελευθερίας της έκφρασης και της έρευνας, το “έργο” ψευδοϊστορικών, που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θέτουν σε αμφισβήτηση τη Γενοκτονία. Πρόκειται για μια σύμπλευση με το φαινόμενο του ιστορικού αναθεωρητισμού, που σε καμία περίπτωση δεν λείπει βέβαια από την ακροδεξιά φαρέτρα.
3. Είναι στο πλαίσιο αυτό που το Ισραήλ, ενίοτε και ο ισραηλινός λαός κατηγορούνται από τον ακροαριστερό λόγο ότι από “θύματα” έγιναν “θύτες”, εφαρμόζουν δηλαδή στους Παλαιστινίους ό,τι αυτοί υπέστησαν από τον ναζισμό. Μια κατηγορία η οποία δεν απουσιάζει από εκείνο το μικρό τμήμα του ακροδεξιού λόγου που αποδέχεται, με “υποσημειώσεις”, τη Γενοκτονία.
Εδώ, στον ακροαριστερό λόγο, κεντρική είναι η θέση που κατέχει η καταγγελία της “παλαιστινιοκτονίας”, την οποία πολλές φορές τη συνοδεύει ο όρος “εθνοκάθαρση”. Η αριστερή εξίσωση του σιωνισμού με απαρτχάιντ, ρατσισμό και ναζισμό οφείλει σε αυτό το πολεμικό αμάλγαμα πολύ μεγάλο μέρος της λειτουργικότητάς της. Σε αυτό ιδιαίτερα το σημείο είναι που διαπρέπει ο εβραιόφοβος ακροαριστερός λόγος, για τον οποίο η απροϋπόθετη παλαιστινιοφιλία, που τείνει πλέον να αναγνωρίζεται σε μια νεόκοπη ιδεολογία, τον “παλαιστινισμό”, συνιστά εδραίο στοιχείο της ύπαρξής του.
4. Σε αυτά τα συμφραζόμενα της ισραηλο-παλαιστινιακής σύγκρουσης αναδύεται, επίσης, και η περί παιδοκτονίας κατηγορία κατά του Ισραήλ, ειδικότερα κατά του ισραηλινού στρατού. Η εν λόγω κατηγορία, η οποία αποτελεί επικαιρική εκδοχή ενός από τους βασικότερους αντιεβραϊκούς μύθους, του μύθου του τελετουργικού φόνου ή τελετουργικού εγκλήματος, υποστηρίζει ότι το Ισραήλ με εκούσιο και συστηματικό τρόπο προβαίνει σε επιθέσεις κατά άμαχων και κυρίως κατά παιδιών. Φωτογραφίες με δολοφονημένα παιδιά κατακλύζουν αρκετές φορές το Διαδίκτυο (και όχι μόνο), αποτελώντας μέρος ενός μιντιακού πολέμου χωρίς σύνορα κατά του “Μικρού Σατανά”. Στον εβραιόφοβο ακροδεξιό λόγο, αυτή η καταγγελία παραπέμπει συχνά σε μια μη φυσιολογικότητα του ισραηλινού λάου, σε μια ριζική διαφορά των Εβραίων σε σχέση με όλους τους άλλους λαούς, παραπέμπει δηλαδή ευθέως στον απανθρωπισμό τους, ενώ στην ακροαριστερή εβραιοφοβία η εργαλειακή χρήση αυτών των εικόνων θέλει να δείξει την εγκληματική και αντιδραστική φύση του σιωνισμού.
5. Και οι δύο ρατσιστικοί εβραιόφοβοι λόγοι, ακροδεξιός και ακροαριστερός, συμπίπτουν, ο καθένας με τον τρόπο του, σε μια συνωμοσιολογική θεώρηση των σημερινών εξελίξεων, που τις θεωρεί προϊόν μιας συνωμοτικής παγκοσμιοποίησης ελεγχόμενης από σιωνιστικά λόμπυ και από τις ΗΠΑ, από τον αμερικανο-σιωνιστικό άξονα. Πίσω από την καταγγελία του μπορούμε να δούμε τη μετενσάρκωση των “Πρωτοκόλλων των Σοφών της Σιών”, την απόδοση στον ουσιοποιημένο Εβραίο και στο Ισραήλ βούληση για έλεγχο των πλανητικών εξελίξεων,
βούληση για κυριαρχία. Η θεωρία της συνωμοσίας βρίσκεται με διαφόρους τρόπους στην ημερήσια διάταξη, αποτελεί το κλειδί ερμηνείας της ιστορίας. Ο ακροδεξιός λόγος, βέβαια, εμπνέεται πολλές φορές ευθέως από τα “Πρωτόκολλα”, τέτοιες ρητές αναφορές σπανίζουν από τον ακροαριστερό λόγο. Ωστόσο, ο ακροαριστερός λόγος εκτιμώντας ότι θα πρέπει πάντα να θέτουμε το ερώτημα “ποιος ωφελείται από τις εξελίξεις;” (π.χ. στον πολέμο του Ιράκ, και απαντώντας: το Ισραήλ) κυριολεκτικά κολυμπάει μέσα σε μια εβραιόφοβη και ισραηλόφοβη συνωμοσιολογία.
6. Ο αντιεβραϊκός ακροδεξιός ρατσισμός διαδηλώνει το μίσος του κατά των Εβραίων πλουτοκρατών, των Εβραίων τραπεζιτών, οι οποίοι ευθύνονται για τη σημερινή παγκόσμια οικονομική κρίση. Η καταγγελία της κυριαρχίας των τραπεζών και των τραπεζιτών συνοδεύεται συχνά από αυτές των τοκογλύφων, μάλιστα των Εβραίων τοκογλύφων. Η συχνότητα της καταγγελίας διαπιστώνεται στον ακροδεξιό λόγο, ενώ δεν απουσιάζει και από τον ακροαριστερό.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα
Αν σε αυτά τα έξι σημεία θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τη σημερινή ελληνική εβραιοφοβία, αυτά τα σημεία δεν παρουσιάζουν ωστόσο κάποια αξιοσημείωτη ποιοτική/θεματολογική διαφορά, αν τα δούμε σε συγκριτική κλίμακα, αν δηλαδή θεωρήσουμε την ατζέντα της ελληνικής περίπτωσης με βάση έναν ευρωπαϊκό ιδεότυπο.
Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν μείζον αναλυτικό αλλά και πολιτικό σφάλμα να συμπεράνουμε εξ αυτού ότι η ελληνική εβραιοφοβία αναπαύεται στην “κόσμια” εκδοχή της ευρωπαϊκής (η οποία, ας το σημειώσουμε, παρουσιάζει αρκετές φορές και μια πολύ πιο βίαιη όψη από την ελληνική). Και θα ήταν σφάλμα, γιατί θα άφηνε χωρίς απόπειρα απάντησης μια σειρά από ερωτήματα του τύπου: πώς γίνεται η ελληνική Δικαιοσύνη να αθωώνει έναν φιλοναζιστή, όπως ο Κ. Πλεύρης για πρόδηλα εβραιόφοβα παραληρήματα που καλούν σε διωγμό και εξόντωση; Πώς γίνεται ένα μη ευκαταφρόνητο τμήμα της ελληνικής ορθόδοξης Εκκλησίας να διακηρύσσει δημοσίως την εβραιοφοβία της; Πώς γίνεται ένας εβραιόφοβος ακροαριστερός αλλά και αριστερός λόγος να εκφέρεται κατ’ επανάληψη και μάλιστα από κατεστημένους, από προβεβλημένους διανοούμενους, καλλιτέχνες και δημοσιογράφους; Πώς γίνεται έντυπα αλλά και ηλεκτρονικά ΜΜΕ, “έγκυρα” κατά τα λοιπά, να κατακλύζονται από έναν εβραιόφοβο λόγο, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις έξαρσης της μεσανατολικής διαμάχης (αλλά και όχι μόνο); Σε αυτά τα ερωτήματα θα πρέπει να προστεθεί και ένα άλλο, το σημαντικότερο ίσως: πώς γίνεται να συμβαίνουν όλα αυτά και να μην υπάρχει καμία δημόσια αντίδραση καταδίκης αυτών των φαινομένων ουσιαστικά από έναν επίσημο φορέα; Με άλλα λόγια, πώς γίνεται η εβραιοφοβία να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δημόσιου λόγου, αν θέλετε της κυρίαρχης ιδεολογίας, απολαμβάνοντας μια πρωτοφανή, μια διαπολιτική ασυλία;
Τα ερωτήματα αυτά μας βοηθούν, νομίζω, να καταγράψουμε τις αποκλίσεις της ελληνικής περίπτωσης, της ελληνικής εβραιόφοβης ιδιαιτερότητας. Θα την συνόψιζα στα εξής σημεία:
Α) Στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, διαδηλώνεται με κάθε επισημότητα, χωρίς κανένα ταμπού, μια ιδεολογική εβραιοφοβία, η βάση της οποίας είναι ένα τμήμα της ελληνικής Ορθοδοξίας. Η Ορθόδοξη εβραιοφοβία είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που κρατά σε εγρήγορση μέσα στο λαϊκό φαντασιακό, παραδοσιακά αρνητικούς μύθους και στερεότυπα για τους Εβραίους, με κυριότερους αυτούς της θεοκτονίας αλλά και της εβραϊκής συνωμοσίας.
Επιπλέον, αυτή η μορφή εβραιοφοβίας βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία και αλληλοτροφοδότηση με μέρος τουλάχιστον της πολιτικής εβραιοφοβίας, όπως αυτή εκδηλώνεται από τον ακροδεξιό εβραιόφοβο λόγο.
Β) Στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, υπάρχει μία θεσμική εβραιοφοβία, μία κρατική εβραιοφοβία. Όχι με την έννοια ενός θεσμικού οπλοστασίου στιγματισμού, ποκλεισμού και διώξεων κατά των Εβραίων, αλλά με την έννοια ενός εβραιόφοβου θεσμικού πνεύματος, μιας θεσμικής επιτρεπτικότητας στην εβραιοφοβία, μιας απόλυτης ανοχής εκ μέρους του κράτους στην ιδεολογική εβραιοφοβία. Μόνον έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε τη σκανδαλώδη αθώωση Πλεύρη. Η αθώωση Πλεύρη είναι το αποτέλεσμα της ιδεολογικής διάβρωσης των κρατικών θεσμών από την ανεμπόδιστη κυκλοφορία και κυριαρχία της εβραιοφοβίας.
Γ) Στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχουμε μια εβραιοφοβία που αναβλύζει από την κοινωνία των πολιτών. Ένα πλήθος συνδικαλιστικών οργανώσεων, αλλά και φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης, για παράδειγμα, είναι έτοιμο “σαν από καιρό” να κινητοποιηθεί κατά του Ισραήλ, ιδιαίτερα σε περιόδους έξαρσης της μεσανατολικής σύγκρουσης, υιοθετώντας πολλά από τα αντιδραστικά κλισέ του αντιεβραϊκού μίσους και της ισραηλοφοβίας.
Δ) Στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχουμε μια εβραιοφοβία των ελίτ, πολιτικών και διανοητικών. Ένα μέρος από αυτές τις διανοητικές ελίτ πρωτοστατούν τις περισσότερες φορές στην εκφορά του μίσους κατά του Ισραήλ, ο λόγος τους είναι απόλυτα θεμιτοποιημένος, υπεράνω κάθε κριτικής. Όσο για τις πρώτες, τις πολιτικές ελίτ, ένα μεγάλο μέρος τους δεν φαίνεται να έχει κάποιον ιδιαίτερο λόγο να εμπλακεί σε έναν συνεπή αγώνα κατά της εβραιοφοβίας, από τη στιγμή που αυτός όχι μόνον δεν προσφέρεται για εκλογικοπολιτική εκμετάλλευση, αλλά κινδυνεύει βασίμως να αποδειχθεί και μοιραίος σε πολιτικό κόστος. Το αποδεικνύουν οι πρόσφατες κατηγορίες κατά της κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου λόγω της σύναψης φιλικών σχέσεων με το Ισραήλ και της ελληνικής εμπλοκής στη λεγόμενη αποστολή “Ένα Καράβι για τη Γάζα” (καλοκαίρι 2011). Αφήνω κατά μέρος τον παράγοντα μιας πιθανής, μερικής ή και ολικής, προσχώρησης αυτών των ελίτ στην εβραιόφοβη ιδεολογία.
Οι τέσσερεις αυτοί λόγοι μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την εβραιόφοβη ελληνική ιδιαιτερότητα, ωστόσο δεν μας εξηγούν με επάρκεια τις βαθύτερες αιτίες της. Με άλλα λόγια, δεν μας εξηγούν πώς παράγεται ό,τι εμφανίζεται ως αδιαφορία και επιτρεπτικότητα στην εκφορά του ρατσιστικού μίσους κατά των Εβραίων και του Ισραήλ, δεν μας εξηγούν, δηλαδή,την ελληνική διαφορά σε σχέση με την ευρωπαϊκή κανονικότητα.
Η ελληνική εβραιοφοβία εδράζεται πάνω σε μια εθνικιστική παράδοση, σε αυτήν της “ελληνικής κληρονομιάς", η οποία παρουσιάζεται, από τους προπαγανδιστές της, σε εγγενή και διαρκή σύγκρουση με μια διαβολοποιημένη εβραϊκή ταυτότητα. Η ελκτική δύναμη αυτής της ελληνοκεντρικής εβραιοφοβίας ξεπερνά κατά πολύ την stricto sensu ακροδεξιά της προέλευση: μέσα από την Ορθόδοξη ιδεολογική νομιμοποίησή της, και σε συνδυασμό με μια επίκαιρη επικέντρωσή της προς ό,τι αυτή εκλαμβάνει ως εξωτερικές απειλές κατά των εθνικών συμφερόντων, συμμετέχει στον σκληρό πυρήνα της νεοελληνικής πολιτικής κουλτούρας εν γένει, η οποία ουσιαστικά κολυμπάει μέσα σε ένα πανεχθριστικό φαντασιακό και, συνεπώς, διέπεται από μανιχαϊστικά σχήματα πρόσληψης της ετερότητας, προβάλλοντας ταυτόχρονα μια δομική θα λέγαμε συνωμοσιολογία ως προς την πρόσληψη των διακυβευμάτων που την αφορούν. Παρά τα όποια θετικά βήματα εκσυγχρονισμού έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια προς την υπέρβαση αυτού του διάχυτου μανιχαϊστικού πνεύματος, ένας ορισμένος ελληνικός εθνικισμός, πολιτισμικά συγκροτημένος, σε συνδυασμό με την Ορθόδοξη ώσμωσή του, αποτελούν το γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη και κυριαρχία ανορθολογικών αντιλήψεων και συμπεριφορών: η ελληνική εβραιοφοβία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτών των αντιλήψεων.
Αλλά αυτή η ιδιαιτερότητα δεν πρέπει να καλύψει μια άλλη, εξίσου σημαντική. Ακριβέστερα: αυτή η πρώτη ιδιαιτερότητα διευκολύνει την ύπαρξη και αλματώδη ανάπτυξη μιας αριστερής εβραιοφοβίας, παρά την αντιεθνικιστική, σε αρκετές περιπτώσεις, κατεύθυνση των φορέων της. Φαίνεται ότι ενώπιον του “κοινού εχθρού”, τα “συντηρητικά” και τα “προοδευτικά” στοιχεία της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας ομονοούν για την καταπολέμησή του. Η αριστερή εβραιοφοβία αναπτύσσεται και εκθειάζει ένα συνοπτικό και ανορθολογικό πνεύμα “αντίστασης” (αντιιμπεριαλισμός, αντιαμερικανισμός) με ισχυρά αντιδυτικό πρόσημο, που κατακλύζει τις πολιτισμικές και πολιτικές συμπεριφορές. Ένα “πνεύμα αντίστασης” που επίσης προσλαμβάνει μανιχαϊστικά/συνωμοσιολογικά τα ευρύτερα πολιτικά διακυβεύματα κατευθύνοντάς τα προς τριτοκοσμικού τύπου κοινές παραδοχές. Έτσι, η ρουτινοποίηση της εβραιοφοβίας συμμετέχει αποφασιστικά στον πολύμορφο και κυρίαρχο, μη κριτικά ελέγξιμο, αντιστασιακό λόγο που αποτελεί τον κοινό τόπο της νεοελληνικής ιδεολογίας στη δεξιά ή την αριστερή της εκδοχή. Η απουσία πολιτικής συγκρότησης του ελληνικού εθνικισμού δεν ουσιοποιεί μόνο την ελληνική εθνική ταυτότητα, αλλά προσλαμβάνει και κατασκευάζει με τους ίδιους όρους και τις άλλες, πόσο μάλλον τις θεωρούμενες από αυτόν “αντίπαλες” και/ή “εχθρικές” εθνικές ταυτότητες. Αν αυτό αφορά ιδιαίτερα τον ακροδεξιό λόγο, ο αριστερός δεν μένει αμέτοχος. Σε μια ανάλογη ουσιοποίηση προβαίνει και το αριστερό τμήμα της νεοελληνικής ιδεολογίας: “δανειζόμενο”, ειδικά σήμερα σε συνθήκες χαοτικής παγκοσμιοποίησης αλλά και κρίσης των μεγάλων αριστερών αφηγήσεων (π.χ. μαρξισμός), μιαν αδιαφοροποίητη αντιστασιακή προσταγή: προσφεύγει στηνουσιοποίηση της ταυτότητας του Ισραήλ και των πολιτικών του (εγγενώς “ρατσιστικό” κράτος που δεν μπορεί ως τέτοιο παρά να επιδίδεται σε “γενοκτονία”). Άλλωστε, αυτός είναι νομίζουμε και ο βασικός λόγος που απουσιάζει μέσα στην ελληνική αριστερά μια συγκροτημένη ορθολογική κριτική προς τη μία ή την άλλη πολιτική των ισραηλινών κυβερνήσεων, αλλά και όταν αυτή επιχειρείται, γίνεται για να “εξηγηθεί”, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, η “ιδιόμορφη”, η “εγκληματική” φύση του ισραηλινού εθνικισμού που “ωθεί αντικειμενικά” τους Παλαιστίνιους στη ριζοσπαστικοποίηση του αγώνα τους. Και έτσι, μπορεί να γίνει κατανοητή, ακόμα και να εξαρθεί, η “απελπισμένη” προσπάθεια του ανώνυμου ισλαμικάζι που σκορπά το θάνατο και τον τρόμο στους δρόμους των ισραηλινών πόλεων. Μέσα σε αυτό το καταθλιπτικό πλαίσιο, η αποκάλυψη και διαρκής καταγγελία του “σιωνιστικού εχθρού” είναι η βασική προτεραιότητα, όλες οι άλλες δεν μπορούν ενώπιόν της παρά να υποχωρούν. Η εθνοτική συγκρότηση του ελληνικού εθνικισμού, η συνοπτική αντιστασιακή του τροπή, σε συνδυασμό με ένα Ορθόδοξο υπόστρωμα που συνιστά βασικό τμήμα του “λαϊκού αντισημιτισμού”, νομίζω πως είναι οι βασικές αιτίες που θα μπορούσαν να δώσουν μια πρώτη απάντηση στο μείζον ερώτημα “γιατί δεν υπάρχουν αντιδράσεις έναντι μιας ανεξέλεγκτης ανάπτυξης της εβραιοφοβίας;”. Ο ελληνικός εθνοτισμός απαγόρευσε στο κράτος, τους πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς, στην κοινωνία των πολιτών να συγκροτηθούν με αναστοχαστικό τρόπο, να δουν με κριτική ματιά τις δύσκολες περιόδους της ανάπτυξής τους. Και είναι αυτός που, τελικά, από κοινού με μια αριστερή εθνικο-αντιστασιακή εκδοχή του (αντιιμπεριαλιστική ή και αντιπλουτοκρατική), υπαγόρευσαν και συνεχίζουν να υπαγορεύουν συνειδητές πολιτικές στρατηγικές αποσιώπησης, αδιαφορίας, άγνοιας, παραχάραξης ή μοιραίας υποτίμησης της ελληνικής εβραιοφοβίας.
Σε τέτοιο βαθμό που το να είναι κάποιος εβραιόφοβος στη σημερινή Ελλάδα να συνιστά κάτι σαν “ανθρώπινο δικαίωμα”!
Υποσημειώσεις
1. Στηριζόμαστε εδώ κυρίως στις σχετικές επεξεργασίες του Πιέρ-Αντρέ Ταγκυέφ αλλά και άλλων ερευνητών του αντι σημιτικού φαινομένου, ενδεικτικά: Η νέα εβραιοφοβία, μτφρ.-επίμετρο: Ανδρέας Πανταζόπουλος, Πόλις, Αθήνα 2005 (γαλλική έκδοση: 2002). του ιδίου, Precheurs de haine. Traversee de la judeophobie planetaire, Mille et une nuits, Παρίσι 2004. του ιδίου, La Judeophobie des Modernes. Des Lumieres au Jihad Mondial, Odile Jacob, Παρίσι 2008, του ιδίου, La nouvelle propagande anti-juive, PUF, Παρίσι 2010, του ιδίου, Israel et la Question Juive, Les Provinciales, Παρίσι 2011. Πιέρ-Aντρέ Ταγκυέφ, Tί είναι αντισημιτισμός;, μτφρ. Αναστασία Ηλιαδέλη-Ανδρέας Πανταζόπουλος, Βιβλιοπωλείον της “Εστίας”, Σειρά: Εστία Ιδεών, Αθήνα 2011. Carol Iancu, Les mythes fondateurs de l’ antisemitisme. De l’ antiquite a nos jours, Editions Privat, Παρίσι 2003. Manfred Gerstenfeld και Shmuel Trigano (επιμ.), Les habits neufs de l’ antisemitisme en Europe, Editions Cafe Noir, Παρίσι 2004. Bernard Harisson, The Resurgence of Anti-Semitism. Jews, Israel, and Liberal Opinion, Rowman & Littlefield Publishers, Νέα Υόρκη-Τορόντο 2006 (ιδιαίτερα τα κεφ. 1, 5, 6). Walter Laqueur, L’ Antisemitisme dans tous ses etats. Depuis l’ Antiquite jusqu’ a nos jours, Editions Markus Haller, Γενεύη 2006 (ιδιαίτερα τα κεφ. 1, 7, 9).
2. Βλ. αναλυτικότερα, Ανδρέας Πανταζόπουλος, “Τί είναι αντισημιτισμός;”, Νέα Εστία, τχ. 1851, Ιανουάριος 2012, σ.69-81.
3. Είναι ευκαιρία να αιτιολογήσουν εδώ μία σημαντική έλλειψη της παρουσίασής μας, τη μη ενασχόλησή μας με τονεβραιόφοβο λόγο ακροδεξιών πολιτικών σχηματισμών (το ίδιο άλλωστε άφορα, όπως θα έχει την ευκαιρία να διαπιστώσει στη συνέχεια ο αναγνώστης, και αριστερούς σχηματισμούς). Για τις ανάγκες μιας ανακοίνωσης, προκρίναμε μια προσέγγιση του εβραιόφοβου λόγου που ξεφεύγει από κομματικά πλαίσια, θελήσαμε δηλαδή να αναδείξουμε τον μαχητικό εβραιόφοβο λόγο που εκφέρεται από “διανοούμενους” και ακτιβιστές, από τον οποίο άλλωστε πολλές φορές αντλεί ο κομματικός λόγος. Είναι, βέβαια, περιττό να επισημανθεί ότι στην περίπτωσή μας μια τέτοια επιλογή (που γίνεται, ας το επαναλάβουμε, στο πλαίσιο μιας ανακοίνωσης) προϋποθέτει την γνώση του εκφερόμενου κομματικού λόγου και, σε κάθε περίπτωση, δεν την υποκαθιστά.
4. Κωνσταντίνος Α. Πλεύρης, Οι Εβραίοι. Όλη η αλήθεια, Ήλεκτρον, Αθήνα 2008 (1η έκδοση 2006). Επ’ αυτού, βλ.Ανδρέας Πανταζόπουλος, “Ο εβραιόφοβος λόγος στην Ελλάδα. Η περίπτωση του Κ. Πλεύρη”, Νέα Εστία, τχ. 1821, Απρίλιος 2009, σ. 902-906.
5. Ενδεικτικά: Ανδρέας Δενδρινός, Ελληνισμός-Σιωνισμός, Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα5 1991. του ιδίου, Πρόβλημα Ισραήλ, Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα3 1987. Γεώργιος Γεωργαλάς, Η Εκκλησία στο στόχαστρο, Ερωδιός, Θεσσαλονίκη 2004. Κώστας Ν. Μπαρμπής, Η Εβραϊκή Αμερική και η σιωνιστική απειλή, Ερωδιός, Θεσσαλονίκη 2005 του ιδίου, Εβραίοι και παγκόσμια εξουσία. Κυρίαρχοι των ΗΠΑ και “πλανητάρχες”, Λογοθέτης, Αθήνα 2009.
6. Βλ. για παράδειγμα το συλλογικό, Παγκόσμιος Εβραϊσμός και Ισραήλ, Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα 1992.
7. “Ο εβραϊσμός θα είναι συσπειρωμένος, όσο θα υπάρχουν εχθροί του, που τους δημιουργεί ο ίδιος […]”, Κώστας Μπαρμπής, Η εβραϊκή Αμερική…, ό.π., σ. 200 (η υπογράμμιση στο κείμενο).
8. Ό.π., σ. 191
9. Ό.π.
10. Ενδεικτικά: Κυριάκος Ι. Διακογιάννης, Πωλείται Πατρίς, Λαδιάς, Αθήνα 1982. του ιδίου, Ανθρώπινα Πιράνχας, Λαδιάς, Αθήνα 1982. Ιωάννης Π. Φουράκης, Η πρώτη σύγκρουση Ελλήνων-Εβραίων. Συνθήκες-αίτια-συνέπειες. Τάλως, Αθήνα 1998. του ιδίου, Εβραίοι: οι πλαστογράφοι της ελληνικής ιστορίας, Τάλως, Αθήνα 1995. του ιδίου, Σιωνιστικές συνωμοσίες, Τάλως, Αθήνα 1998.
11. Βλ. Περικλέους Γιαννόπουλου, Έκκλησις προς το Πανελλήνιον Κοινόν, Πελασγός, Αθήνα 2000, σ. 29, 30, 32, 34 (όλες οι υπογραμμίσεις στο κείμενο).
12. Δρος Αριστείδου Ι. Ανδρόνικου, Ο Ιούδας δια μέσου των αιώνων. Οι αφανείς εχθροί της Ανθρωπότητος. Τυπογραφείον η “Μέλισσα”, Αθήνα 1928, σ. 6. Στο εξώφυλλο της έκδοσης παρατίθεται μια διατύπωση του Γκαίτε (“Πώς ημείς δυνάμεθα να επιτρέψωμεν συμμετοχήν των εβραίων εις τον πολιτισμόν μας του οποίου την πηγήν και την προέλευσιν αρνούνται;”), ενώ, κάτω από αυτή, έχει σχεδιασθεί μία αράχνη τα πλοκάμια της οποίας απλώνονται στα δύο ημισφαίρια του πλανήτη, συνοδευόμενη από την εξής λεζάντα: “Η Εβραϊκή αράχνη απομυζά και την τελευταίαν οικονομικήν ομάδα των λαών της υφηλίου.”
13. Οι εκδοτικοί οίκοι θα μπορούσαν γενικά να καταταχθούν σε δεξιούς/ακροδεξιούς, θρησκευτικούς (παραθρησκευτικούς/υπερορθόδοξους) και “ελληνοκεντρικούς”.
14. Αυτή η έκδοση κυκλοφορεί περισσότερο σε υπερορθόδοξους θρησκευτικούς κύκλους.
15. Αυτή η έκδοση είναι σήμερα ίσως η πιο διαδεδομένη.
16. Βλ. αναλυτικότερα επ’ αυτού, Αναστασία Ηλιαδέλη, Ο συνωμοσιολογικός λόγος στο ελληνικό πολιτικό σύστημα: οι πυρκαγιές του 2007, η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση και η λέσχη Μπίλντερμπεργκ, Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ, Σεπτέμβριος 2010, διαθέσιμη στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http//invenio.lib.auth.gr
17. Βλ. Ανδρέας Πανταζόπουλος, “Τί είναι αντισημιτισμός;”, Νέα Εστία, ό.π.
18. Βλ. επ’ αυτού και Σταυρός Ζουμπουλάκης, “Ακραίος αντισημιτισμός, άκρα σιωπή”, Νέα Εστία, τχ. 1840, Ιανουάριος 2011, σ. 187-190.
*Ο κ. Ανδρέας Πανταζόπουλος είναι πανεπιστημιακός. Τελευταίο βιβλίο του:“Λαϊκισμός και εκσυγχρονισμός 1965-2005. Απορίες και κίνδυνοι μιας μαχητικήςΣυμβίωσης” (Βιβλιοπωλείον της “Εστίας” 2011). Το παραπάνω κείμενο αποτελεί εμπλουτισμένη ανακοίνωση που έγινε στη συνάντηση που διοργάνωσε η“Ομάδα για τη Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων της Ελλάδας”, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη,21.10.2011. Οι σκέψεις που παρατίθενται εδώ αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης υπό συγγραφή μελέτης για τη σημερινή εβραιοφοβία στην Ελλάδα.Η πρώτη δημοσίευση έγινε στο περιοδικό “Νέα Εστία”, (τ. 1854) - Μάιος 2012, το οποίο έχει δημοσιεύσει παραπλήσια άρθρα εκτός εκείνων του κ. Πανταζόπουλου και του διευθυντή της κ. Σταύρου Ζουμπουλάκη.
Περιοδικό Νέα Εστία, τεύχος 1854, Μάιος 2012
http://www.politeianet.gr/index.php?page=shop.product_details&product_id=211963&option=com_virtuemart&Itemid=89&lang=el