My Jewish Learning – Τρίτη 24.2.2026
Της Sarah Aroeste
Αυτή η σεφαραδίτικη γλώσσα, γνωστή και ως ιουδαϊκοϊσπανικά (Judeo-Spanish), έχει πλούσια ιστορία και είναι πιο προσιτή απ’ όσο νομίζετε.

Εβραϊκή νεολαία σε ιστιοπλοΐα στη Θεσσαλονίκη, Ελλάδα, 1929
(Gabriel Albocher / United States Holocaust Memorial Museum)
Μεγάλωσα σε ένα σπίτι περήφανα σεφαραδίτικο, όπου ο παππούς μου συνήθιζε να διηγείται ιστορίες για τα «ισπανικά» που μιλούσε όταν έφτασε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές του 20ού αιώνα. Δεν επρόκειτο για συνηθισμένα ισπανικά. Γεννημένος στο Μοναστήρι (σημερινή Μπίτολα της Βόρειας Μακεδονίας), ο παππούς μου, όπως και οι περισσότεροι Εβραίοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας των οποίων οι πρόγονοι προέρχονταν από την Ισπανία, μεγάλωσε μιλώντας Λαντίνο.
Ακολουθούν μερικά σημαντικά πράγματα που αξίζει να γνωρίζετε για αυτή την όμορφη γλώσσα, η οποία δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή εκτός της σεφαραδίτικης κοινότητας. Μπορείτε επίσης να μάθετε πώς να μάθετε Λαντίνο.
1. Τα Λαντίνο υπήρξαν κάποτε η κύρια γλώσσα των Σεφαραδιτών Εβραίων σε όλη τη Μεσόγειο. Από την Ισπανική Ιερά Εξέταση έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα Λαντίνο ήταν η βασική γλώσσα δεκάδων χιλιάδων Εβραίων σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Σήμερα τα Λαντίνο δεν ομιλούνται πλέον πουθενά ως μητρική γλώσσα, και οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 200.000 ανθρώπους παγκοσμίως που έχουν κάποια εξοικείωση με τη γλώσσα.
2. Αν και βασίζονται κυρίως στα ισπανικά, τα Λαντίνο περιλαμβάνουν λεξιλόγιο από πολλές άλλες γλώσσες.Τα Λαντίνο, γνωστά επίσης ως Judeo-Spanish ή Judezmo, είναι ουσιαστικά ισπανικά του 15ου αιώνα, εμπλουτισμένα όμως με λέξεις από τα πορτογαλικά, τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα αραβικά, τα ελληνικά, τα τουρκικά και τα εβραϊκά.
3. Τα Λαντίνο υπήρξαν προφορική παράδοση για αιώνες. Αρχικά γράφονταν με γραφή Ράσι (ή σολοτρέο), στη συνέχεια με εβραϊκά γράμματα και σήμερα κυρίως με λατινικό αλφάβητο.
4. Τα Λαντίνο αποτελούν πλούσια πηγή εβραϊκής ποίησης, παροιμιών, λαϊκών παραμυθιών και άλλων. Μια συλλογή λαϊκών παραμυθιών που συνιστούμε είναι το Folktales of Joha, Jewish Trickster, σε επιμέλεια της Matilda Koen-Sarano. Τα σχεδόν 300 παραμύθια του τόμου αφηγήθηκαν στην Koen-Sarano στην πρωτότυπη γλώσσα τους, τα Λαντίνο, και καταγράφηκαν σε διάστημα 21 ετών.
5. Το γεγονός ότι μιλάτε ισπανικά δεν σημαίνει ότι τα Λαντίνο θα σας φανούν εύκολα. Επειδή τα Λαντίνο βασίζονται στα μεσαιωνικά ισπανικά του 15ου αιώνα, μέρος του λεξιλογίου μπορεί να ακούγεται παρωχημένο και η σύνταξη παράξενη. Ορισμένα σύμφωνα εναλλάσσονται (όπως τα d και r σε ορισμένες περιπτώσεις) και οι προφορές μπορεί να ξενίζουν: για παράδειγμα, το h ή το j, που στα σύγχρονα ισπανικά είναι άηχα, στα Λαντίνο προφέρονται.
6. Μπορείτε να παρακολουθήσετε παιδικά κινούμενα σχέδια στα Λαντίνο. Το Ora de Despertar (Ώρα να ξυπνήσουμε!) είναι μια σειρά μουσικών κινουμένων σχεδίων που δημιούργησα εγώ, η Sarah Aroeste, με εύκολες λέξεις που διδάσκουν τα βασικά των Λαντίνο. Απευθύνεται σε μικρά παιδιά, αλλά αποτελεί και έναν εξαιρετικό τρόπο για ενήλικες μαθητές να συνδέσουν απλό λεξιλόγιο και έννοιες με ζωντανές εικόνες.
7. Μπορείτε να ακούσετε μουσική στα Λαντίνο στο Spotify, το iTunes και άλλες μεγάλες πλατφόρμες.Επιπλέον, υπάρχουν αρκετοί διαδικτυακοί ραδιοφωνικοί σταθμοί όπου μπορείτε να απολαύσετε μουσική και αφηγήσεις στα Λαντίνο, όπως:
91FM Radio Lev Hamedina: Εκπομπή μουσικής και ιστοριών στα Λαντίνο για εβραιόφωνο κοινό.
Radio Nacional de España: Διαθέτει εκπομπή στα Λαντίνο με τίτλο Emisión en sefardí.
Israel Broadcast Authority: Καθημερινό δελτίο ειδήσεων στα Λαντίνο, Kan Ladino.
8. Υπάρχουν δεκάδες εξαιρετικά ντοκιμαντέρ για τα Λαντίνο. Μερικά που προτείνουμε:
- Las Últimas Palavras (Οι τελευταίες λέξεις) (2015): Η σκηνοθέτις Rita Ender ταξιδεύει στην Τουρκία αναζητώντας τα ιουδαϊκοϊσπανικά. Η εξαφάνιση της γλώσσας γίνεται σύμβολο του αυξανόμενου αισθήματος ξεριζωμού της νεότερης γενιάς.
- Saved by Language (2015): Η ιστορία του Moris Albahari, Σεφαραδίτη Εβραίου από το Σαράγεβο (γενν. 1930), που μιλούσε Λαντίνο ως μητρική του γλώσσα και επέζησε του Ολοκαυτώματος. Ο Moris χρησιμοποίησε τα Λαντίνο για να επικοινωνήσει με έναν Ιταλό συνταγματάρχη που τον βοήθησε να διαφύγει σε καταφύγιο παρτιζάνων, αφού δραπέτευσε από το τρένο που μετέφερε Γιουγκοσλάβους Εβραίους στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου.
- El Último Sefardí (Ο τελευταίος Σεφαραδίτης) (2003): Η ταινία ακολουθεί τον Eliezer Papo — νομικό, μυθιστοριογράφο και περιπλανώμενο ραβίνο — σε ένα ταξίδι στις κοινότητες της διασποράς μετά την Ιερά Εξέταση. Ο Papo αποκαλείται «ο τελευταίος Σεφαραδίτης», επειδή μπορεί να ανιχνεύσει την καταγωγή του έως την Ισπανία και επειδή μεγάλωσε μιλώντας Λαντίνο, κάτι που, σύμφωνα με τους δημιουργούς, αποτελεί τον αυθεντικό ορισμό του «Σεφαραδίτη».
- The Ladino Ladies’ Club (2015): Εννέα γοητευτικές Σεφαραδίτισσες από τη Βουλγαρία μοιράζονται αναμνήσεις από τη ζωή και τις παραδόσεις τους στα Λαντίνο.
9. Ο Tom Hanks εμφανίζεται σε ταινία με διαλόγους στα Λαντίνο. Στην ταινία Every Time We Say Goodbye (1986), ο Hanks υποδύεται έναν μη Εβραίο Αμερικανό στρατιώτη που αναρρώνει στην Ιερουσαλήμ μετά την κατάρριψη του βομβαρδιστικού του κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί ερωτεύεται μια Σεφαραδίτισσα και πρέπει να αντιμετωπίσει τις πολιτισμικές —και γλωσσικές— διαφορές με την οικογένειά της που μιλά Λαντίνο.֍