Future of Jewish, Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026
Του Ido Singer
Η κεφίγια είναι το αξεσουάρ, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ο χώρος διεξαγωγής και η ηθική αυτοαδειοδότηση είναι αυτό που κρατά το πάρτι ζωντανό.
Στις 56 ημέρες που ακολούθησαν την 7η Οκτωβρίου 2023, οι πωλήσεις κεφιγιάς στην Amazon αυξήθηκαν κατά 75%. Οι αναζητήσεις για «παλαιστινιακό μαντήλι για γυναίκες» αυξήθηκαν κατά 159%. Οι αναζητήσεις για «keffiyeh palestine» αυξήθηκαν κατά 75%, ενώ οι αναζητήσεις για «στρατιωτικό μαντήλι shemagh» εκτινάχθηκαν κατά 333%.
Η Louis Vuitton είχε ήδη λανσάρει το 2021 μια δική της εκδοχή αξίας 705 δολαρίων. Ο σκοπός είχε μετατραπεί σε προϊόν πολύ πριν οι περισσότεροι από όσους το φορούσαν μπορέσουν να εντοπίσουν τη Γάζα σε έναν χάρτη.
Έτσι λειτουργεί ο σύγχρονος ακτιβισμός της επίδειξης. Το σύμβολο υπάρχει. Η εφοδιαστική αλυσίδα υπάρχει. Η παράδοση γίνεται σε δύο ημέρες. Ο αλγόριθμος επιβραβεύει την ορατότητα. Το άτομο που φορά το μαντήλι αποκτά κοινωνικό κύρος με κόστος όσο ένα γεύμα, χωρίς να απαιτείται καμία περαιτέρω δέσμευση, καμία γνώση, καμία κατανόηση της ιστορίας και κανένα προσωπικό κόστος.
Η κεφίγια είναι ένα αυθεντικό πολιτιστικό αντικείμενο με πραγματική και τεκμηριωμένη ιστορία. Η προέλευσή της εντοπίζεται στην αρχαία Μεσοποταμία, περίπου το 3100 π.Χ. Οι Σουμέριοι και οι Βαβυλώνιοι χρησιμοποιούσαν το ύφασμα για προστασία από τον ήλιο και την άμμο. Το ίδιο το όνομα «κεφίγια» προέρχεται από την πόλη Κούφα του σημερινού Ιράκ, στις όχθες του Ευφράτη.
Πιο πρόσφατα, φορέθηκε από τους Παλαιστίνιους κατά την Αραβική Εξέγερση του 1936 εναντίον της βρετανικής κυριαρχίας στην Παλαιστίνη της Βρετανικής Εντολής. Συνδέθηκε διεθνώς με τον Γιάσερ Αραφάτ, επί χρόνια ηγέτη της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Αποτελεί σύμβολο παλαιστινιακής ταυτότητας και, για όσους τη βιώνουν ως στοιχείο της ταυτότητάς τους και όχι ως αξεσουάρ μόδας, φέρει πραγματικό βάρος και πραγματικό κίνδυνο.
Ακριβώς γι' αυτό, υποστηρίζει ο συγγραφέας, η μετατροπή της σε ένα προϊόν των 10 δολαρίων στο Amazon δεν συνιστά αλληλεγγύη. Είναι η κατανάλωση του πόνου κάποιου άλλου ως στοιχείου προσωπικής εικόνας.
Υπάρχει ένας όρος στη συμπεριφορική ψυχολογία για αυτό που συμβαίνει όταν κάποιος αναρτά ένα hashtag, αγοράζει ένα σύμβολο ή συμμετέχει σε μια κατάληψη διαμαρτυρίας και στη συνέχεια θεωρεί ότι έχει ολοκληρώσει το καθήκον του.
Ο όρος είναι «ηθική αυτοαδειοδότηση» (moral licensing). Πρόκειται για το τεκμηριωμένο ψυχολογικό φαινόμενο κατά το οποίο η εκτέλεση μιας εμφανώς ηθικής πράξης μειώνει την πιθανότητα περαιτέρω δράσης. Οι προηγούμενες καλές πράξεις ενισχύουν την αυτοεικόνα του ατόμου ως «καλού ανθρώπου», δημιουργώντας ένα αίσθημα ηθικής πίστωσης που του επιτρέπει αργότερα λιγότερο ηθικές ή λιγότερο ενεργές συμπεριφορές.
Με απλά λόγια: το άτομο που φόρεσε την κεφίγια στη διαδήλωση έχει ήδη σημειώσει το ηθικό «τικ» στο κουτάκι. Είναι «καλός άνθρωπος». «Πήρε θέση». Έδειξε στον κόσμο σε ποια πλευρά βρίσκεται. Το καθήκον εκπληρώθηκε και το κίνητρο για περαιτέρω δράση μειώνεται. Ο σκοπός έχει καταναλωθεί και εξυπηρέτησε τη λειτουργία του.
Η θεωρία της ηθικής αυτοαδειοδότησης αναγνωρίζει δύο μηχανισμούς. Ο πρώτος είναι οι «ηθικές πιστώσεις»: η ιδέα ότι οι καλές πράξεις συσσωρεύονται σε ένα ηθικό λογαριασμό, από τον οποίο μπορεί κανείς να «ξοδεύει» αργότερα. Ο δεύτερος είναι ότι η επίδειξη αρετής εγκαθιστά μια σταθερή αυτοεικόνα καλού ανθρώπου, μειώνοντας την ανάγκη συνεχούς επιβεβαίωσής της.
Το hashtag είναι η ηθική πίστωση. Η κατάληψη είναι η ανάληψη. Μόλις το 3% των ενεργών χρηστών κοινωνικών δικτύων δηλώνουν ότι οι διαδικτυακές εκστρατείες επηρεάζουν σημαντικά τις δωρεές τους. Παρά τα ιστορικά υψηλά επίπεδα διαδικτυακής ακτιβιστικής δράσης, ο επίσημος εθελοντισμός στις Ηνωμένες Πολιτείες έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 30 ετών, φθάνοντας το 23% το 2021. Παρότι η διαδικτυακή δράση αυξάνεται, συχνά δεν μεταφράζεται σε σταθερή εθελοντική συμμετοχή.
Η οθόνη αντικαθιστά τη δράση. Η επίδειξη αντικαθιστά τη δέσμευση. Η κεφίγια αντικαθιστά τη γνώση.
Την άνοιξη του 2024, φιλοπαλαιστινιακές κατασκηνώσεις διαμαρτυρίας εξαπλώθηκαν σε περισσότερα από 130 αμερικανικά πανεπιστήμια. Πάνω από 3.100 διαδηλωτές συνελήφθησαν σε περισσότερες από 60 πανεπιστημιουπόλεις. Τον Μάιο του 2024 εκτιμήθηκε ότι το 8% των Αμερικανών φοιτητών συμμετείχε στις κινητοποιήσεις, ενώ το 45% τις υποστήριζε.
Τα αιτήματα ήταν σχεδόν πανομοιότυπα παντού: αποεπένδυση, κατάπαυση του πυρός, αμνηστία. Έτοιμα πακέτα συνθημάτων και αιτημάτων που μεταφέρονταν από το Columbia University στο Portland State University, από το Άμστερνταμ έως τη Μελβούρνη. Τα ίδια συνθήματα, οι ίδιες πινακίδες, η ίδια οργανωτική δομή.
Ύστερα ήρθε το καλοκαίρι. Οι κατασκηνώσεις διαλύθηκαν. Οι φοιτητές αποφοίτησαν. Ο αλγόριθμος στράφηκε αλλού.
Η Γάζα δεν άλλαξε εξαιτίας μιας κατασκήνωσης διαμαρτυρίας. Οι όμηροι δεν απελευθερώθηκαν λόγω ενός αιτήματος αποεπένδυσης από πανεπιστήμια που δεν είχαν ουσιαστική οικονομική έκθεση σε ισραηλινές εταιρείες. Η πράξη είχε εκτελεστεί. Η ηθική πίστωση είχε κατατεθεί. Η ζωή συνεχίστηκε.
Οι ακτιβιστές της επίδειξης, υποστηρίζει ο συγγραφέας, συχνά καταπνίγουν τις φωνές εκείνων που επηρεάζονται πραγματικά από τα ζητήματα για τα οποία διαμαρτύρονται. Καταλαμβάνουν τον χώρο χωρίς να φέρουν το κόστος. Παράγουν θόρυβο που επισκιάζει το ουσιαστικό μήνυμα.
«Το σημάδι είναι πάντα το ίδιο», γράφει. «Ρωτήστε τους για την ιστορία. Ρωτήστε τους πότε εξελέγη η Χαμάς και τι ποσοστό ψήφων έλαβε. Ρωτήστε τους τι ήταν οι Συμφωνίες του Όσλο. Ρωτήστε τους να κατονομάσουν τα τρία επίσημα αιτήματα του κινήματος BDS. Ρωτήστε οτιδήποτε απαιτεί διαρκή γνώση και όχι διαρκή ανάρτηση.»
Η κεφίγια παραμένει όσο ο αλγόριθμος την επιβραβεύει. Έπειτα υπάρχει η περίπτωση του στολίσκου προς τη Γάζα. Τον Ιούνιο του 2025, η Γκρέτα Τούνμπεργκ επιβιβάστηκε στο πλοίο «Madleen» και έπλευσε προς τη Γάζα στο πλαίσιο του κινήματος «Freedom Flotilla Coalition». Το πλοίο μετέφερε 100 κιλά αλεύρι, 250 κιλά ρύζι, βρεφικό γάλα, πάνες και ιατρικά κιτ.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος του Ισραήλ, David Mencer, δήλωσε: «Δεν επρόκειτο για ανθρωπιστική βοήθεια. Ήταν ακτιβισμός για το Instagram. Το Ισραήλ έχει παραδώσει περισσότερα από 1.200 φορτηγά βοήθειας τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Ποιος λοιπόν τροφοδοτεί πραγματικά τη Γάζα και ποιος τροφοδοτεί τον εγωισμό του; Η Γκρέτα δεν έφερνε βοήθεια. Έφερνε τον εαυτό της.»
Το ισραηλινό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε το πλοίο «γιοτ των selfie διασήμων». Οι ισραηλινές αρχές υποστήριξαν ότι μετέφερε λιγότερη βοήθεια από ένα μόνο φορτηγό. Η Τούνμπεργκ συνελήφθη, απελάθηκε και επέστρεψε αεροπορικώς στη Σουηδία, όπου στη συνέχεια παραχώρησε συνεντεύξεις.
Κατά τον συγγραφέα, αυτό είναι το μοτίβο στην καθαρότερη μορφή του: ένας παγκοσμίως γνωστός ακτιβιστής, κάμερες, ένα πλοίο με ελάχιστη βοήθεια και μια σειρά δημόσιων εμφανίσεων μετά το τέλος της αποστολής.
Για τους Ισραηλινούς, γράφει, το κόστος δεν είναι μια ιστορία που διηγείται κανείς σε δείπνα. Είναι ένα τραπέζι στο οποίο λείπει κάποιος.
Ο Singer αναφέρεται στη δική του εμπειρία ως Ισραηλινού που έζησε είκοσι χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Περιγράφει το χάσμα ανάμεσα σε όσους βιώνουν τον πόλεμο ως αφηρημένη πολιτική συζήτηση και σε όσους έχουν χάσει συγγενείς, φίλους ή ζουν υπό την απειλή πυραυλικών επιθέσεων.
Κατά την άποψή του, ο «αντισιωνισμός» δεν αποτελεί πολιτική θέση που διαμορφώθηκε μέσα από σοβαρή ενασχόληση με την ιστορία, το διεθνές δίκαιο ή τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αν συνέβαινε αυτό, υποστηρίζει, όσοι την υιοθετούν θα μπορούσαν να απαντήσουν σε βασικά ερωτήματα για το ζήτημα.
Αντίθετα, τον περιγράφει ως μια μορφή κοινωνικής ταύτισης και επίδειξης συμμετοχής, ιδιαίτερα για ανθρώπους που αναζητούν μια συλλογική ταυτότητα και ένα αίσθημα «ανήκειν».
Κλείνοντας, ο συγγραφέας αντιπαραβάλλει την κεφίγια με το δικό του Άστρο του Δαβίδ. Αναφέρει ότι άρχισε να το φορά καθημερινά μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 και συνεχίζει να το φορά ως έκφραση εβραϊκής ταυτότητας και αλληλεγγύης προς τον λαό του.
«Η κεφίγια του Amazon αποστέλλεται σε δύο ημέρες και κοστίζει 10 δολάρια», γράφει. «Το δικό μου Άστρο του Δαβίδ το φοράω εδώ και 19 μήνες και δεν πρόκειται να το βγάλω. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια μόδα και σε μια αρχή· ανάμεσα σε έναν σκοπό που φοράς και σε μια ταυτότητα που κουβαλάς· ανάμεσα σε ανθρώπους που υποδύονται το ανήκειν και σε ανθρώπους που πραγματικά ανήκουν.» ֍
https://www.futureofjewish.com/p/anti-zionism-has-become-a-costume Bottom of Form