Future of Jewish – Παρασκευή 19.6.2026
Adam Hummela*

Πολλοί βλέπουν τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν και διακρίνουν μια ισραηλινή ήττα. Η εβραϊκή ιστορία, όμως, αφηγείται μια διαφορετική ιστορία: το μακροπρόθεσμο παιχνίδι συχνά ανήκει σε εκείνους που χάνουν τη στιγμή, αλλά κερδίζουν το μέλλον.

Πρόσφατα ολοκλήρωσα την ανάγνωση του βιβλίου Jews vs. Rome.

Ο συγγραφέας, Barry Strauss, οδηγεί τον αναγνώστη μέσα από περίπου δύο αιώνες εβραϊκών εξεγέρσεων εναντίον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας , από την πρώτη εξέγερση που ξέσπασε το 63 π.Χ. έως την τελευταία αντίσταση του Bar Kokhba γύρω στο 135 μ.Χ.

Το βιβλίο είναι γεμάτο ονόματα που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ακούσει μόνο αμυδρά: ο Simon bar Giora και ο John of Giscala, οι αντίπαλοι διοικητές των επαναστατών που υπερασπίστηκαν την Ιερουσαλήμ απέναντι στις λεγεώνες, και ο ίδιος ο Μπαρ Κοχμπά, ο μεσσιανικός και πολεμικός ηγέτης της τελευταίας εξέγερσης.

Πόλεις χάθηκαν, τείχη παραβιάστηκαν, ο Δεύτερος Ναός κάηκε ολοσχερώς το έτος 70 μ.Χ. και οι θησαυροί του μεταφέρθηκαν στη Ρώμη ως λάφυρα κάποιου άλλου.

Και τότε, στον επίλογο, ο Στράους εξηγεί σε τι απέβλεπε όλη αυτή η αιματηρή ιστορία.

Οι Εβραίοι της αρχαίας Ισραήλ έχασαν μάχη μετά τη μάχη, κι όμως ο Στράους τους χαρακτηρίζει ως ένα από τα σπουδαιότερα παραδείγματα στην ιστορία ενός λαού που μπορεί να χάνει στο πεδίο της μάχης και παρ’ όλα αυτά να επικρατεί.

Να χάνει και να επικρατεί — όχι να χάνει και απλώς να αντέχει, πράγμα θλιβερό, ούτε να χάνει και να ανακάμπτει από τύχη.

Να επικρατεί.

Ήμασταν ο λαός που έμαθε πώς να ηττάται και παρ’ όλα αυτά να παραμένει ο εαυτός του. Και, όπως αποδεικνύεται, αυτή είναι μια σπανιότερη ικανότητα από τη νίκη.

Η στρατηγική πίσω από αυτό ήταν σχεδόν παράτολμη. Όταν ο Ναός καταστράφηκε και οι εξεγέρσεις καταπνίγηκαν, οι επιζώντες ραββίνοι έκαναν ένα στοίχημα που ο Στράους φαίνεται να θαυμάζει βαθιά: ότι ένας λαός μπορούσε να επιβιώσει των κατακτητών του βασιζόμενος σε πνευματική πανοπλία αντί για μεταλλική.

Αντάλλαξαν τον Ναό με τον οίκο μελέτης και τη συναγωγή, το ξίφος με το βιβλίο.

Χωρίς στρατό. Χωρίς φρούρια. Χωρίς βασιλιά.

Μόνο κείμενα, μνήμη και την επίμονη άρνηση να διαλυθούν μέσα σε όποιον τύχαινε να κυβερνά.

Ήταν ένα τολμηρό στοίχημα να εμπιστευθεί κανείς σε αυτό ένα έθνος και το μέλλον του, αλλά λειτούργησε. Δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, ο πολιτισμός μας είναι — σύμφωνα με τον Στράους — εντυπωσιακά παρόμοιος με εκείνον της ρωμαϊκής εποχής. Εξακολουθούμε να συζητάμε τα ίδια κείμενα και να ανάβουμε τα ίδια φώτα.

Διάβασα πολλές φορές αυτό το απόσπασμα, γιατί μεγάλο μέρος όσων γράφω περιστρέφεται γύρω από αυτή τη σκοπιά: την κόπωση, την επαγρύπνηση, την αίσθηση ότι φυλάσσουμε κάτι εύθραυστο.

Αλλά σκεφτείτε το: κάτι που έχει επιζήσει της Ρώμης δεν είναι κατ’ ανάγκην εύθραυστο.

Εμείς, ο εβραϊκός λαός, έχουμε θάψει περισσότερες αυτοκρατορίες απ’ όσες οι περισσότεροι λαοί συνάντησαν ποτέ. Η Ρώμη είναι σήμερα ένα ερείπιο που πληρώνεις για να επισκεφθείς, φωτογραφίζοντας στο πέρασμά σου τους Ρωμαίους στρατιώτες που μεταφέρουν την Επτάφωτη Λυχνία στην Αψίδα του Τίτου.

Κι όμως, εμείς είμαστε εκείνοι που εξακολουθούμε να περπατάμε.

Ο Στράους είναι πολύ έντιμος για να σταματήσει εκεί. Η πνευματική πανοπλία διατήρησε άθικτη την ψυχή, γράφει, αλλά άφησε πολλά σώματα απροστάτευτα. Και δεν προσπαθεί να το ωραιοποιήσει: από την αρχαιότητα έως τις Σταυροφορίες, τα πογκρόμ και το Ολοκαύτωμα,  υπάρχει μια ευθεία γραμμή.

Το πνεύμα είναι το σημαντικότερο πράγμα, αλλά δεν είναι το μοναδικό.

Ένας λαός χρειάζεται και ξίφος. Και μια στρατηγική για να το κρατά.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη.

Οι Εβραίοι επαναστάτες που πολέμησαν τη Ρώμη ήταν μια αξιοθαύμαστη γενιά, ικανή τόσο για το καλύτερο όσο και για το χειρότερο στοιχείο του εθνικού χαρακτήρα. Γενναίοι, γρήγοροι, θανατηφόροι. Αλλά και διχασμένοι. Δηλητηριασμένοι από αυτό που το Ταλμούδ αποκαλεί sinat chinam — αδικαιολόγητο μίσος μεταξύ αδελφών.

Είχαν στρατιώτες να εκπαιδεύσουν, τείχη να χτίσουν και Ρωμαίους να χτυπήσουν σε ενέδρες. Αντί γι’ αυτό, πέρασαν τα τελευταία κρίσιμα χρόνια πολεμώντας μεταξύ τους μέσα σε μια πόλη που επρόκειτο να πέσει.

Ο Στράους το χαρακτηρίζει στρατιωτική και πολιτική κακοδιοίκηση.

Οι Εβραίοι της Ιερουσαλήμ είχαν όλα όσα χρειάζονταν για να αιμορραγήσουν τη Ρώμη. Το μόνο πράγμα που δεν κατάφεραν να διαχειριστούν ήταν οι ίδιοι οι εαυτοί τους.

Διαβάζοντας αυτό το σημείο, ανατρίχιασα, γιατί δεν πρόκειται μόνο για αρχαία ιστορία.

Θέλετε απόδειξη; Αρκεί να κοιτάξετε γύρω σας στη δική μας κοινότητα.

Κι όμως, η αισιόδοξη ανάγνωση βρίσκεται ακριβώς μπροστά μας. Αυτό που οι αρχαίοι δεν μπόρεσαν να κάνουν, είναι αυτό που καλούμαστε εμείς να κάνουμε σήμερα.

Εκείνοι είχαν το ξίφος αλλά όχι την ενότητα.

Εμείς, σε μεγάλο βαθμό, διαθέτουμε την ενότητα που επιβάλλει η ίδια η επιβίωση ενός λαού. Και τώρα, για πρώτη φορά έπειτα από δύο χιλιάδες χρόνια, έχουμε ξανά και το ξίφος.

Αυτό είναι το θαύμα που ο Στράους, ως ιστορικός, αφήνει για το τέλος.

Συνεχίζοντας, ο Στράους αφηγείται την ιστορία ενός χρυσού μεταλλίου που ανακαλύφθηκε το 2013 κοντά στο νότιο τείχος του Όρους του Ναού (Temple Mount.) Στο κέντρο του υπήρχε μια Επτάφωτη Λυχνία  και ήταν θαμμένο μαζί με έναν μικρό θησαυρό νομισμάτων γύρω στο 614 μ.Χ. από κάποιον που προφανώς σκόπευε να επιστρέψει για να το ανακτήσει.

Χρειάστηκαν σχεδόν 1.400 χρόνια μέχρι να το ξεθάψει κάποιος.

Χίλια τετρακόσια χρόνια είναι πολύς καιρός για να κρατήσει κανείς μια υπόσχεση προς τη γη. Αλλά αυτό ακριβώς συνοψίζει την ιστορία μας μέσα σε ένα και μόνο αντικείμενο.

Είμαστε ο λαός που θάβει τη Επτάφωτη Λυχνία  και εμπιστεύεται ότι κάποιος, κάποτε, θα βρίσκεται στην Ιερουσαλήμ για να τη βρει.

Και τώρα, κάποιος τη βρήκε.

Ο Στράους κλείνει με τον αρχαιότερο όρκο που διαθέτουμε, τον όρκο του ψαλμωδού:

«Εάν σε λησμονήσω, Ιερουσαλήμ, ας λησμονήσει η δεξιά μου το έργο της.»

Για το μεγαλύτερο μέρος της εβραϊκής ιστορίας, αυτά τα λόγια ήταν ένα ερωτικό γράμμα προς έναν τόπο που δεν μπορούσαμε να προσεγγίσουμε.

Σήμερα, είναι μια πραγματική διεύθυνση. Ένας τόπος στον οποίο μπορεί κανείς να φτάσει με λεωφορείο, αυτοκίνητο ή αεροπλάνο μέσα σε ώρες ή ημέρες.

Αυτόν τον μήνα, το νόημα αυτού του γεγονότος γίνεται ακόμη πιο εμφανές.

Πρόσφατα συμπληρώθηκαν 59 χρόνια από τότε που οι Ισραηλινοί αλεξιπτωτιστές πολέμησαν μέσα στα πέτρινα σοκάκια της Παλιάς Πόλης της Ιερουσαλήμ και έφτασαν στο Δυτικό Τοίχος.

Τότε, ο διοικητής της ταξιαρχίας, Motta Gur, μετέδωσε μέσω ασυρμάτου τρεις εβραϊκές λέξεις που εξακολουθούν να προκαλούν ρίγη συγκίνησης:

«Har HaBayit BeYadenu!» («Το Όρος του Ναού είναι στα χέρια μας!»)

Ήταν ακόμη μία μάχη για τα τείχη της Ιερουσαλήμ, σε μια αλυσίδα συγκρούσεων που εκτείνεται σε διάστημα δύο χιλιάδων ετών.

Μόνο που αυτή τη φορά, όταν ο καπνός διαλύθηκε, οι Εβραίοι ήταν εκείνοι που κρατούσαν την πόλη.

Ο Στράους χαρακτηρίζει τις αρχαίες εξεγέρσεις «ένδοξες αποτυχίες».

Η μάχη για την Ιερουσαλήμ το 1967 ήταν η ίδια ηρωική ιστορία, αλλά με διαφορετικό τέλος.

Και το χρυσό μετάλλιο που βρέθηκε δίπλα στο νότιο τείχος του Όρους του Ναού είχε θαφτεί από κάποιον που δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί ότι οι στρατιώτες που θα ανακαταλάμβαναν κάποτε την πόλη θα μιλούσαν εβραϊκά.

Η επιστροφή για την οποία πέθαναν ο Σίμων Μπαρ Γκιόρα και ο Μπαρ Κοχμπά, η επιστροφή που χάθηκε εξαιτίας των εσωτερικών διχασμών και που οι ραββίνοι διατήρησαν στη μνήμη χωρίς να ελπίζουν ότι θα τη δουν, έχει τελικά πραγματοποιηθεί.

Και εμείς είμαστε η γενιά που ζει μέσα στην απάντηση αυτής της προσδοκίας.

Άρα, τι σημαίνει να είσαι Εβραίος σήμερα;

Σημαίνει να αποτελείς έναν ζωντανό κρίκο στο πιο ανθεκτικό δημιούργημα που έχουν κατασκευάσει ποτέ οι άνθρωποι· μια αλυσίδα που πέρασε μέσα από φωτιές από τις οποίες δεν θα έπρεπε λογικά να είχε επιβιώσει και παρ’ όλα αυτά διατήρησε τη μορφή της.

Σημαίνει ότι μπορούμε επιτέλους να κρατάμε και τα δύο χέρια ανοιχτά:

Στο ένα, τον πάπυρο, το βιβλίο, την παράδοση που μας κράτησε ζωντανούς όταν δεν είχαμε τίποτε άλλο.

Στο άλλο, το ξίφος που για υπερβολικά μεγάλο διάστημα δεν μας επιτρεπόταν να κρατούμε.

Το ζητούμενο τώρα — το μοναδικό ζητούμενο που υπήρξε ποτέ — είναι να χειριζόμαστε το ένα με τη σοφία που μας διδάσκει το άλλο.

Ο Στράους το διατυπώνει εξαιρετικά, παραπέμποντας στον Οδυσσέα .

Για τα όπλα στρεφόμαστε στον Οδυσσέα, τον πολεμιστή που διαθέτει αρκετή εξυπνάδα ώστε να βρει τον δρόμο της επιστροφής.

Για τη σοφία στρεφόμαστε στους ραβίνους.

Το ερώτημα δεν ήταν ποτέ αν πρέπει να κρατάμε το ξίφος.

Το ερώτημα ήταν πάντοτε πώς να το κρατάμε χωρίς να μετατραπούμε σε αυτό ακριβώς που πολεμήσαμε.

Εμείς είμαστε, επιτέλους, ο λαός που καλείται να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα.

Και τι προνόμιο είναι να γεννιέται κανείς στο κεφάλαιο της ιστορίας που έχει την ευκαιρία να το δοκιμάσει.

Ένας λαός μπορεί να χάσει κάθε πόλεμο και παρ’ όλα αυτά να κερδίσει τη μεγάλη ιστορική συζήτηση.

Και εμείς αποτελούμε την απόδειξη αυτού του γεγονότος.

Η ιστορία που αφηγείται ο Στράους καταλήγει σε τρία διδάγματα που αξίζει να κρατήσουμε:

Επιβιώσαμε χάρη στο πνεύμα μας όταν δεν είχαμε τίποτε άλλο. 
Οι μεγαλύτερες ήττες μας δεν προήλθαν από τη Ρώμη, αλλά από τη μεταξύ μας διχόνοια. 
Η επιστροφή που ορκίστηκαν οι πρόγονοί μας και δεν πρόλαβαν ποτέ να δουν αποτελεί σήμερα μια καθημερινή πραγματικότητα. 
Οι αρχαίοι είχαν το ξίφος αλλά όχι την ενότητα.

Εμείς έχουμε μια δεύτερη ευκαιρία να διαθέτουμε και τα δύο.

Το να είσαι Εβραίος σήμερα δεν σημαίνει μόνο να φυλάς κάτι εύθραυστο.

Σημαίνει να είσαι ο ζωντανός κρίκος μιας αλυσίδας που έχει επιβιώσει από κάθε αυτοκρατορία που επιχείρησε να την εξαφανίσει, κρατώντας στο ένα χέρι το βιβλίο και στο άλλο το ξίφος, και προσπαθώντας να διαθέτεις αρκετή σοφία ώστε να τα κρατάς μαζί. ֍ 

*Adam Hummela is a lawyer in Toronto.

https://www.futureofjewish.com/p/the-most-important-jewish-victory?utm_source=post-email-title&publication_id=844794&post_id=202646756&utm_campaign=email-post-title&isFreemail=true&r=1e69m&triedRedirect=true&utm_medium=email