Times of Israel – Τετάρτη 5.8.2026
Δρ. Λέον Σαλτιέλ
Αυτή την εβδομάδα συμπληρώνονται 90 χρόνια από την ίδρυση του Παγκόσμιου Εβραϊκού Κογκρέσου (World Jewish Congress – WJC) στη Γενεύη. Στις 8 Αυγούστου 1936, Εβραίοι ηγέτες από ολόκληρο τον κόσμο ενώθηκαν για να δημιουργήσουν έναν οργανισμό που θα λειτουργούσε ως η μόνιμη διπλωματική εκπροσώπηση – ή, αν θέλετε, το «υπουργείο Εξωτερικών» – του εβραϊκού λαού στη διεθνή σκηνή, σε μια από τις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας. Ο θεσμός που γεννήθηκε εκείνη την ημέρα εξακολουθεί να υπάρχει, διατηρώντας ζωντανή την υπόσχεση ότι ο εβραϊκός λαός δεν θα μείνει ποτέ ξανά χωρίς φωνή ή εξαρτημένος από άλλους για να μιλήσουν εκ μέρους του.
Το 1936 αποτέλεσε σημείο καμπής για τον παγκόσμιο εβραϊσμό. Το ναζιστικό καθεστώς είχε πλέον εδραιώσει την εξουσία του και είχε περάσει από τη ρητορική στη συστηματική απομόνωση των Εβραίων από τη γερμανική κοινωνία. Οι Νόμοι της Νυρεμβέργης είχαν ήδη τεθεί σε ισχύ, οι εβραϊκές επιχειρήσεις αντιμετώπιζαν οργανωμένα μποϊκοτάζ και οι Εβραίοι είχαν απομακρυνθεί από τις δημόσιες υπηρεσίες και τα ελεύθερα επαγγέλματα.
Για τους Εβραίους της Ευρώπης, η απόγνωση μεγάλωνε. Νωρίτερα εκείνο το καλοκαίρι, ο Τσέχος Εβραίος δημοσιογράφος Στέφαν Λουξ αυτοκτόνησε μπροστά στη συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών στη Γενεύη, θέλοντας να προειδοποιήσει τον κόσμο για τους θανάσιμους κινδύνους του αυταρχισμού, του επεκτατισμού και του αντισημιτισμού της ναζιστικής Γερμανίας. Η προειδοποίησή του – όπως και τόσες άλλες – έμεινε αναπάντητη.
Ο κόσμος προτίμησε να κοιτάξει αλλού. Το ίδιο εκείνο καλοκαίρι, η ναζιστική Γερμανία φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, μετατρέποντάς τους σε θρίαμβο της προπαγάνδας, παρουσιάζοντας την εικόνα μιας εύπορης, πειθαρχημένης χώρας, γεμάτης ευτυχισμένους και εργατικούς πολίτες.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ηγέτες όπως ο Στίβεν Γουάιζ και ο Ναούμ Γκόλντμαν, ανήσυχοι για τους κινδύνους που απειλούσαν εκατομμύρια Εβραίους στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αλλά και για την πολιτική κατευνασμού των μεγάλων δυνάμεων, αποφάσισαν να ενώσουν τη φωνή του εβραϊκού λαού.
Ο οργανισμός που ίδρυσαν επέζησε όλων των ιδρυτών του και εξελίχθηκε σε μια συνομοσπονδία εβραϊκών κοινοτήτων που σήμερα εκτείνεται σε περισσότερες από 100 χώρες.
Ο Γκέρχαρντ Ρίγκνερ, τότε νεαρός συνεργάτης και επί δεκαετίες γενικός γραμματέας του WJC, θυμόταν ότι «εκεί, στη Γενεύη το 1936, η συνέλευση δημιούργησε μια δομή μοναδική ως προς το εύρος των αποστολών και των φιλοδοξιών της, που αγκάλιαζε τα προβλήματα ολόκληρου του εβραϊκού λαού σε όλον τον κόσμο». Ο ίδιος ο Ρίγκνερ ήταν εκείνος που, το 1942, απέστειλε το περίφημο τηλεγράφημα με το οποίο οι δυτικές κυβερνήσεις έλαβαν την πρώτη αξιόπιστη προειδοποίηση για το σχέδιο των Ναζί να εξοντώσουν συστηματικά τον ευρωπαϊκό εβραϊσμό.
Στις εννέα δεκαετίες που ακολούθησαν, πολλά άλλαξαν. Ο εβραϊκός κόσμος που οι ιδρυτές του WJC προσπάθησαν να σώσουν σχεδόν αφανίστηκε. Έξι εκατομμύρια Εβραίοι δολοφονήθηκαν. Ωστόσο, μέσα από την καταστροφή γεννήθηκε η αναγέννηση. Το Κράτος του Ισραήλ ιδρύθηκε το 1948 και η εβραϊκή ζωή αναζωογονήθηκε σε όλες τις ηπείρους. Η απόγνωση του 1936 έδωσε τη θέση της σε δεκαετίες κατά τις οποίες οι Εβραίοι μπορούσαν να πιστεύουν ότι τα μίση του παρελθόντος είχαν οριστικά περάσει στην ιστορία.
Σήμερα, όμως, και ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, αυτή η πεποίθηση έχει καταρρεύσει. Καθώς το WJC συμπληρώνει ενενήντα χρόνια ζωής, οι παραλληλισμοί με την εποχή της ίδρυσής του είναι οδυνηροί. Πρόσφατη έρευνα στις επτά μεγαλύτερες εβραϊκές κοινότητες της Διασποράς διαπίστωσε ότι το 2025 ήταν η πιο θανατηφόρα χρονιά για αντισημιτικές επιθέσεις κατά Εβραίων εκτός Ισραήλ εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
Είκοσι Εβραίοι δολοφονήθηκαν, μεταξύ των οποίων πιστοί σε εορτασμό του Χανουκά κοντά στο Σίδνεϊ, νεαροί υπάλληλοι της ισραηλινής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον και διαδηλωτές που συμμετείχαν σε πορεία υπέρ των ομήρων στο Κολοράντο.
Για άλλη μια φορά, οι Εβραίοι αναγκάζονται να προειδοποιούν τον κόσμο για την άνοδο ενός νέου κύματος μίσους – και, για άλλη μια φορά, υπερβολικά πολλοί αγνοούν αυτές τις προειδοποιήσεις.
Σε αντίθεση όμως με το 1936, ο εβραϊκός λαός διαθέτει σήμερα φωνή. Όπως δήλωσε ο πρόεδρος του WJC, Ρόναλντ Σ. Λάουντερ:
«Η αποστολή μας δεν έχει αλλάξει. Είναι η ίδια σήμερα όπως και τότε: να δίνουμε στον εβραϊκό λαό φωνή στη διεθνή σκηνή, να προστατεύουμε τους Εβραίους από τον αντισημιτισμό και τη βία, να υπερασπιζόμαστε τις εβραϊκές αξίες και τα συμφέροντα παντού στον κόσμο και – από το 1948 – να στηρίζουμε και να υπερασπιζόμαστε το εβραϊκό κράτος του Ισραήλ απέναντι στους εχθρούς και τους επικριτές του.»
Και πουθενά αυτή η φωνή δεν έχει μεγαλύτερη σημασία από τη Γενεύη. Η πόλη όπου η θυσία του Στέφαν Λουξ δεν κατάφερε να συγκινήσει την Κοινωνία των Εθνών φιλοξενεί σήμερα το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ – το μοναδικό όργανο των Ηνωμένων Εθνών που διαθέτει μόνιμο σημείο στην ημερήσια διάταξή του, το περίφημο «Σημείο 7», αφιερωμένο αποκλειστικά σε μία χώρα. Η χώρα αυτή είναι το Ισραήλ, το οποίο καταδικάζεται κάθε χρόνο με περισσότερα ψηφίσματα από όσα υιοθετούνται εναντίον των πλέον καταπιεστικών καθεστώτων του κόσμου.
Ανάμεσα στις υπηρεσίες του ΟΗΕ, στις 180 διπλωματικές αποστολές και στις αμέτρητες μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στη Γενεύη, το Παγκόσμιο Εβραϊκό Κογκρέσο συναντάται τακτικά με πρέσβεις, διεθνείς αξιωματούχους και θρησκευτικούς ηγέτες, αγωνιζόμενο κατά του αντισημιτισμού, προστατεύοντας τη μνήμη του Ολοκαυτώματος, ενισχύοντας την εβραϊκή ζωή και υπερασπιζόμενο το εβραϊκό κράτος.
Το δίδαγμα του 1936 – αλλά και των δεκαετιών που ακολούθησαν – είναι ότι δεν μπορούμε να εγκαταλείψουμε αυτά τα διεθνή φόρα. Οφείλουμε να στεκόμαστε μέσα σε αυτά και να μιλάμε, ώστε η εβραϊκή φωνή να ακούγεται ακριβώς στις ίδιες αίθουσες όπου κάποτε δεν ακουγόταν.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι το μήνυμα αρχίζει να γίνεται αντιληπτό. Τον περασμένο Μάιο, ειδικοί απεσταλμένοι αρμόδιοι για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού από περισσότερες από δύο δωδεκάδες χώρες συγκεντρώθηκαν στη Γενεύη με πρωτοβουλία του WJC και διακήρυξαν από κοινού ότι «δεν υπάρχει θέση για τον αντισημιτισμό και δεν μπορεί να υπάρξει καμία δικαιολογία για τον αντισημιτισμό».֍
*Ο Δρ. Λέων Σαλτιέλ είναι Διευθυντής Διπλωματίας και εκπρόσωπος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Κογκρέσου στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη και στην UNESCO. Είναι ειδικός στο Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα και συγγραφέας του βιβλίου The Holocaust in Thessaloniki: Reactions to the Anti-Jewish Persecution, 1942–1943 (Routledge, 2020), το οποίο τιμήθηκε το 2021 με το Διεθνές Βραβείο Βιβλίου του Γιαντ Βασέμ για την Έρευνα του Ολοκαυτώματος
https://blogs.timesofisrael.com/world-jewish-congress-90-why-its-work-remains-unfinished/