The Free Press – Κυριακή 10.1.2026
Του Eli Lake

Ο Έντουαρντ Λούτβακ έχει συνεργαστεί με όλους, από το Πεντάγωνο έως τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις. Πάνω από Campari με σόδα, συλλογίστηκε τη Βενεζουέλα, τη σοφία των βοοειδών και τα γλωσσικά ατοπήματα του προέδρου Τραμπ.

Ο 83χρονος στρατιωτικός στρατηγιστής Έντουαρντ Λούτβακ μιλά για το Ιράν, τον Ναπολέοντα και για το γιατί η συναισθηματικότητα είναι ο εχθρός της στρατηγικής. (Ευγενική παραχώρηση του Ed Luttwak)

Οι πρώτες ημέρες του 2026 έμοιαζαν με καμπή της Ιστορίας. Αμερικανοί κομάντο άρπαξαν μόλις τον τύραννο της Βενεζουέλας και τη σύζυγό του από την βαριά οχυρωμένη κατοικία τους στο Καράκας. Το ιρανικό καθεστώς κλονίζεται καθώς όλο και περισσότεροι πολίτες πλημμυρίζουν τους δρόμους σε εξέγερση. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, πρώην σταρ τηλεοπτικού ριάλιτι, έχει αλλάξει τους κανόνες της αμερικανικής κρατικής τέχνης. Για να βγάλω άκρη από αυτή τη στιγμή, σύρθηκα μέχρι το προαστιακό σπίτι του Έντουαρντ Λούτβακ στο Μέριλαντ — ενός από τους τελευταίους μεγάλους στρατηγιστές και ανθρώπους της Αναγέννησης.

«Έλα, θέλω να σου δείξω μερικά πράγματα», είπε καθώς με οδηγούσε στη βιβλιοθήκη του. Εκεί βρήκα τα κατάλοιπα μιας εξαιρετικής ζωής: αφρικανικές μάσκες, διάφορα πιστόλια και όπλα εκ του σύνεγγυς, τα κράνη που φορούσε πολεμώντας για το Ισραήλ στους πολέμους του 1967 και του 1973, και σχεδόν ολόκληρη τη Loeb Classical Library, τη σειρά του Πανεπιστημιακού Εκδοτικού Οίκου του Χάρβαρντ που περιλαμβάνει τους μεγάλους Έλληνες και Ρωμαίους κλασικούς, από τον Κικέρωνα έως τον Αριστοτέλη.
«Παίρνω ένα ή δύο από αυτά στις πτήσεις για διάβασμα», είπε.

Στα 83 του χρόνια, ο Λούτβακ παραμένει ακούραστος. Συνεχίζει να γράφει άρθρα και να εκπονεί ερευνητικά προγράμματα για το Πεντάγωνο και τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις. Μιλά άπταιστα αγγλικά, ισπανικά, ιταλικά, γαλλικά και γερμανικά. Μιλά ιαπωνικά σε επίπεδο συνομιλίας και διαβάζει αρχαία ελληνικά και λατινικά. Και για λίγες εβδομάδες κάθε χρόνο, επισκέπτεται το κτηνοτροφικό του ράντσο στη Βολιβία, στον Αμαζόνιο.

«Το βράδυ, αφού πιουν νερό από το ποτάμι, οι αγελάδες σχηματίζουν έναν κύκλο και τα μοσχάρια μπαίνουν στο κέντρο», μου είπε. «Και μετά οι ταύροι συγκεντρώνονται γύρω από τις αγελάδες». Έτσι προστατεύονται από θηρευτές όπως οι ιαγουάροι, τα πούμα και οι λύκοι του Αμαζονίου.

Πάνω από Campari με σόδα, ο Λούτβακ μίλησε για τα πάντα — από τα θαύματα της πέψης των βοοειδών (το στομάχι και τα έντερά τους μετατρέπουν το χορτάρι σε κόκαλο, γάλα, οπλή και κρέας) μέχρι την απώλεια της ευρωπαϊκής κουλτούρας στρατιωικού ηρωισμού (η Φινλανδία και η Ελβετία, είπε, είναι οι μόνες χώρες στην Ευρώπη που διαθέτουν στρατούς που ξέρουν πραγματικά να πολεμούν). Ο Λούτβακ είναι γνωστός για τις ασυναισθηματικές του εκτιμήσεις στη γεωπολιτική. Ενώ οι περισσότεροι αξιωματούχοι εξωτερικής πολιτικής στην Ουάσιγκτον θρηνούσαν το ανθρωπιστικό κόστος του συριακού εμφυλίου πολέμου, ο Λούτβακ έγραφε στους New York Times για τα πλεονεκτήματα του να αφήνονται οι δύο πλευρές να αλληλοεξοντώνονται.

Δύο ποτά με…
Παίρνοντας μια γουλιά από το Campari του, ο Λούτβακ μετέφερε αυτόν τον ψυχρό ρεαλισμό και στις εξεγέρσεις στο Ιράν, που έμπαιναν τότε στη δεύτερη εβδομάδα τους.
«Οι άνθρωποι τραβούν βίντεο και νομίζουν ότι κάνουν κάτι», είπε για τα πολυάριθμα κλιπ από το Ιράν που δείχνουν διαδηλώσεις στους δρόμους. «Αλλά δεν κάνουν τίποτα. Για να γίνει επανάσταση, πρέπει να προκαλέσεις και να προσελκύσεις την έλευση των Basij». Οι Basij είναι οι ένοπλες πολιτοφυλακές πιστές στο καθεστώς, που έχουν καταστείλει προηγούμενες διαδηλώσεις στο Ιράν. «Ύστερα πρέπει να τους ορμήσεις και να χτυπήσεις τα κεφάλια τους στο οδόστρωμα. Αν δεν το κάνεις αυτό, δεν έχεις επανάσταση».

Ο Λούτβακ εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι Ιρανοί διαδηλωτές είναι παγιδευμένοι σε μια αστική νοοτροπία. «Δεν έχουν ακόμη θελήσει να ρισκάρουν τη ζωή τους και να αρχίσουν να σκοτώνουν αστυνομικούς». (Μετά τη συνέντευξή μας, το Reuters ανέφερε ότι αρκετοί αστυνομικοί σκοτώθηκαν σε νυχτερινές συγκρούσεις την Παρασκευή.) Παρ’ όλα αυτά, οι μπράβοι του καθεστώτος έχουν ήδη σκοτώσει ορισμένους διαδηλωτές και απειλούν να σκοτώσουν κι άλλους. Πολλοί διαδηλωτές μπορεί να μην είναι διατεθειμένοι να αφαιρέσουν ζωές των καταπιεστών τους, αλλά σίγουρα ρισκάρουν τις δικές τους.

Υπέθεσα ότι ίσως η επανάσταση θα πετύχαινε αν η αστυνομία και οι κυβερνητικές πολιτοφυλακές συντάσσονταν με τον λαό και αρνούνταν να συλλάβουν ή να πυροβολήσουν τους διαδηλωτές. Ο Λούτβακ όμως ήταν δύσπιστος.
«Πρέπει να καταλάβεις ότι το Ιράν παραμένει μια διαστρωματωμένη κοινωνία. Οι ελίτ θα χάσουν τα πάντα αν πέσει το καθεστώς».

Όσο σκληρά κι αν ακούγονται αυτά τα λόγια, ο Λούτβακ είναι πάνω απ’ όλα μελετητής της εξουσίας. Το πρώτο του βιβλίο, Coup d’État: A Practical Handbook, θεωρείται ακόμη κλασικό. Πόσο πρακτικό;
«Σκοπός του είναι να επιτρέψει σε οποιονδήποτε απλό πολίτη, εφοδιασμένο με ενθουσιασμό —και τα σωστά υλικά— να πραγματοποιήσει το δικό του πραξικόπημα», έγραφε στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης το 1968.
Καθ’ όλη τη λαμπρή του καριέρα, βοήθησε στον σχεδιασμό του ισραηλινού άρματος Merkava· επινόησε τη στρατηγική αντεξέγερσης του Περού που εξουδετέρωσε την τρομοκρατική οργάνωση Φωτεινό Μονοπάτι· και έγραψε το πρώτο εγχειρίδιο ειδικών επιχειρήσεων για τον αμερικανικό στρατό μετά την αποτυχημένη αποστολή διάσωσης Αμερικανών ομήρων από το Ιράν το 1979.

«Η Βενεζουέλα και το Desert One είναι ένα ταιριαστό ζευγάρι», είπε ο Λούτβακ. Το Desert One ήταν ο χώρος συγκέντρωσης για την Επιχείρηση Eagle Claw, την αποτυχημένη αποστολή διάσωσης ομήρων που ώθησε τον στρατό να αναπτύξει τις σύγχρονες ειδικές του δυνάμεις, και η Βενεζουέλα αποτελεί την επίδειξη αυτής της τρομακτικής ικανότητας.
«Το γεγονός ότι αποσπάστηκαν δύο άνθρωποι που περιβάλλονταν από ένοπλους και βγήκαν ζωντανοί — αυτό ήταν πραγματικό κατόρθωμα. Έμοιαζε εντυπωσιακό», είπε.

Το αντιπαρέβαλε με την αποτυχία της Eagle Claw, όταν τα διάφορα σώματα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων δεν λειτούργησαν ποτέ ως ενιαία ομάδα. Στην επιχείρηση σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες, ο αμερικανικός στρατός ανέπτυξε μέσα από ναυτικά πλοία, ελικόπτερα stealth και στρατιωτικά αεροσκάφη — όλα άψογα συντονισμένα.

Ο Λούτβακ θεωρεί ότι η επίδειξη αυτής της ικανότητας λειτουργεί ως πολύτιμη αποτροπή.
«Άλλες χώρες θα κοιτάξουν τις Ηνωμένες Πολιτείες και θα πρέπει να υποθέσουν ότι οι ΗΠΑ μπορούν να το ξανακάνουν και ξανά και ξανά», είπε. Αυτό προσδίδει επίσης αξιοπιστία στις απειλές του Τραμπ προς τους αντιπάλους. Σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ είπε ότι είναι «οπλισμένος και έτοιμος» αν το Ιράν πυροβολήσει και σκοτώσει ειρηνικούς διαδηλωτές, σημείωσε ο Λούτβακ.
«Και τώρα αυτό είναι αξιόπιστο».

«Πρέπει να καταλάβεις ότι το Ιράν παραμένει μια διαστρωματωμένη κοινωνία. Οι ελίτ θα χάσουν τα πάντα αν πέσει το καθεστώς.»
— Στρατιωτικός στρατηγιστής Έντουαρντ Λούτβακ

Τι γίνεται όμως με τον άνθρωπο που διέταξε την τολμηρή επιχείρηση; Για τον Τραμπ, ο Λούτβακ έχει ανάμικτα συναισθήματα. Ο Τραμπ, παραδέχθηκε, είναι πειθαρχημένος σε ορισμένα πράγματα.
«Δεν καπνίζει και δεν πίνει», είπε. «Άρα δεν είναι σαν τον Καλιγούλα», τον σαδιστή Ρωμαίο αυτοκράτορα, η τετραετής βασιλεία του οποίου ήταν γνωστή για τα πολυτελή γλέντια και τα αλλοπρόσαλλα διατάγματα. Από την άλλη, «ο Τραμπ δεν είναι ένας σεβαστός γερουσιαστής».

Ο Τραμπ «δεν είναι μεγάλος άνθρωπος. Είναι ένας πολύ μικρός άνθρωπος», λέει ο Λούτβακ.
«Νομίζει ότι το “incredible” σημαίνει “καλό”. Είναι φρικτά αδαής ως προς την αγγλική γλώσσα».
Κι όμως, ο Λούτβακ παραδέχεται ότι ο Τραμπ εμπιστεύεται το ένστικτό του — και αυτό τον έχει υπηρετήσει καλά.
«Έχει μάθει ότι οι ελίτ συχνά κάνουν λάθος», είπε.

Ο Λούτβακ πιστεύει ότι ο Τραμπ έμαθε αυτή την αλήθεια σε δύο διακριτά επεισόδια κατά την πρώτη του θητεία. Το πρώτο συνέβη το 2017, όταν ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ, του είπε ότι οι Άραβες ηγέτες θα ήταν διατεθειμένοι να αναγνωρίσουν το Ισραήλ χωρίς μια ειρηνευτική διαδικασία που θα οδηγούσε σε παλαιστινιακό κράτος, αν ο Τραμπ τους το ζητούσε. Ο Λούτβακ λέει ότι όταν ο Τραμπ μετέφερε αυτό στον υπουργό Εξωτερικών του, Ρεξ Τίλερσον —ο οποίος με τη σειρά του ρώτησε τους ειδικούς του Γραφείου Εγγύς Ανατολής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ— του είπαν ότι επρόκειτο για παγίδα.
«Ο Τίλερσον τον συμβούλευσε ότι θα φαινόταν αδύναμος και αδαής αν ζητούσε επίσημα από τα αραβικά κράτη να αναγνωρίσουν το Ισραήλ», είπε ο Λούτβακ.
«Και αποδείχθηκε ότι οι ειδικοί δεν ήξεραν για τι μιλούσαν».
Τρία χρόνια αργότερα, τέσσερα αραβικά κράτη —το Μπαχρέιν, το Μαρόκο, το Σουδάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— υπέγραψαν τις Συμφωνίες του Αβραάμ, εξομαλύνοντας τις διπλωματικές τους σχέσεις με το Ισραήλ.

Το άλλο μάθημα αφορούσε τη Βόρεια Κορέα. Το 2017 και το 2018, ο δικτάτορας της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, εξαπέλυσε σειρά απειλών κατά της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας. Οι ειδικοί για την Ανατολική Ασία στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ συμβούλευσαν τον Τραμπ να προχωρήσει σε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις ως επίδειξη αποτροπής. Αντί γι’ αυτό, ο Τραμπ προσέγγισε τον Κιμ και πραγματοποίησε μια κατ’ ιδίαν σύνοδο.
«Δεν πήρε ποτέ τη συμφωνία ανάπτυξης που ήθελε», είπε ο Λούτβακ.
«Αλλά ο κόσμος ξεχνά ότι οι απειλές πολέμου σταμάτησαν μετά από εκείνη τη συνάντηση».

Καθώς η επίσκεψή μου στον Λούτβακ έφτανε στο τέλος της, τον ρώτησα ποιον θεωρεί τον μεγαλύτερο στρατηγό στην Ιστορία. Σκέφτηκε την ερώτηση.
«Ο Καίσαρας», είπε τελικά, «ήταν πολύ καλός — και ήταν επιληπτικός».
Ύστερα το ξανασκέφτηκε και κατέληξε στον Άρθουρ Γουέλσλεϊ, τον πρώτο Δούκα του Ουέλινγκτον, που νίκησε τον επιβλητικό στρατό του Ναπολέοντα στο Βατερλώ με ένα μείγμα μισθοφόρων και άλλων συμμάχων.
«Το πρόβλημα με παλιούς τύπους όπως ο Αλέξανδρος και ο Καίσαρας είναι ότι δεν έχουμε τόση τεκμηρίωση. Για τον Ναπολέοντα γνωρίζουμε τα πάντα, γιατί υπαγόρευε τις επιστολές του κάθε βράδυ στο στρατόπεδο ενώ βρισκόταν σε εκστρατεία».

Οι περισσότεροι αμυντικοί διανοούμενοι σήμερα στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουν πολλά για τον Ναπολέοντα, τον Δούκα του Ουέλινγκτον, τον Ιούλιο Καίσαρα ή τον Μέγα Αλέξανδρο. Το γεγονός ότι ο Λούτβακ τους μελέτησε σε όλη του τη ζωή είναι ο λόγος που οι συμβουλές του εξακολουθούν να ζητούνται από τους ισχυρότερους άνδρες του κόσμου. ֍

*Ο Eli Lake είναι παρουσιαστής του Breaking History, ενός νέου ιστορικού podcast του The Free Press. Έμπειρος δημοσιογράφος με ειδίκευση στις διεθνείς σχέσεις και την εθνική ασφάλεια, έχει εργαστεί για τα Bloomberg, The Daily Beast και Newsweek. Με το Breaking History, φέρνει την οξυδερκή ανάλυση και την αφηγηματική του δεξιότητα για να αναδείξει τις συνδέσεις ανάμεσα στα σημερινά γεγονότα και καθοριστικές στιγμές του παρελθόντος.

Two Drinks with . . . the Last Great Military Strategist